áid emir ve nehiyler mevcûddur. O emir ve nehiy dâiresinde o uzuvları kullanmak súretiyle Ma’bûd-i Hakíkí’yi hamd ve tesbîh etmek lâzım gelirken; nefis bütün o a’zá ve cevârihi kendi nâmına ve hesâbına isti’mâl etmekle, hevâ ve hevesini kendine İlâh ittiház etmiş, böylece o a’zá ve cevârihi elmas derecesinden ádî cam derekesine sukút ettirmiştir. Kur’ân-ı Hakîm, bu hakíkati iki âyet-i kerîmede bizlere ihtár etmektedir: 

 اَرَاَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ اَفَاَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَك۪يلًا 

“Ey Resûlüm! (Gördün mü o hevâ ve hevesini kendine ma’bûd edineni? Artık sen mi onun üzerine bir vekîl olacaksın?) Onu hevâ ve hevesine tâbi’ olmaktan geri bırakıp muhâfaza edeceksin? Hâlbuki, o, kábiliyyetini kötüye kullanarak hidâyet yolundan ayrılmıştır. Böyle, irâdesiyle dalâlet yolunu ihtiyâr eden bir kimseyi korumaya senin kudretin  yoktur,  sen  ma’zûrsun.” [189]

اَفَرَاَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ وَاَضَلَّهُ اللّٰهُ عَلٰى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلٰى سَمْعِه۪ وَقَلْبِه۪

وَجَعَلَ عَلٰى بَصَرِه۪ غِشَاوَةًۜ فَمَنْ يَهْد۪يهِ مِنْ بَعْدِ اللّٰهِۜ اَفَلَا تَذَكَّرُونَ

“(Gördün mü?) Kesin olarak bildin mi (o kimseyi ki; kendi hevâsını, kendisine İlâh edinmiş) nefsinin arzûlarına tâbi’ olmuş, ona ibâdet eder gibi bir vaz’ıyyet almış (ve Elláh, onu bir ilim üzerine dalâlete düşürmüş) ya’nî o şahıs, kendi fıtratını değiştirmiş; irâdesiyle hidâyet yolunu bırakıp dalâlet yolunu tercîh etmiş olduğunu Hak Teálâ bilmiş ve onu dalâlete düşürmüştür. Kendi irâdesiyle böyle bir yolu tercîh ettiği için, elbette mes’ûliyyeti o çeker. (ve) onun (kulağı ve kalbi üzerine mühür basmış) artık o şahıs, kendisine verilen nasíhatleri işitemez, tekvîni ve teklîfî âyetler üzerinde tefekkür edip ders ve ibret alamaz (ve)  Cenâb-ı Hak, o şahsın (gözü üzerine bir perde kılmış)tır. Kâinâtta tevhîd ve haşre delâlet eden hadsiz delîlleri ve mu’cizeleri göremez. (Artık ona, Elláh’tan sonra kim hidâyet edebilir.) Mâdem o şahıs, irâdesini dalâlet tarafını tercîh etmek yolunda kullandı. Elbette, Elláh katında dalâlete mahkûm olmuştur. Artık onu kim hidâyete erdirebilir? Hîçbir ferd-i insân daha onu hidâyete erdiremez. Hevâ-i