Metin

Hattâ, fıtratında tevdî’ edilen ve Ma’bûd-i Hakíkí’nin hamd ve tesbîhi için ona verilen cihâzât ve isti’dâdı kendi nefsine sarf ederek, مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ sırrına mazhar olur.

Şerh

nefsine almaz; belki avukat gibi kendini müdâfaa ve tebrie eyler. Mübâleğalar ile belki yalanlarla nefsini medh ü tenzîh ederek ádetâ takdîs eder ve derecesine göre, مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ âyetinin bir tokadını yer.” [187]

(Hattâ, fıtratında tevdî’ edilen ve Ma’bûd-i Hakíkí’nin hamd ve tesbîhi için ona verilen cihâzât ve isti’dâdı kendi nefsine sarf ederek, مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ ) “O kimse ki; nefsinin hevâsını, kendine İlâh ittiház etti”[188] (sırrına mazhar olur.) Bu âyet çok ma’nidârdır ve ma’nâsı müşkil olan âyetlerdendir. “İnsânların bir kısmı, hevâ-i nefsini kendine put eder.” Bu da iki cihetledir. Ya i’tikád cihetiyledir, ya da amel cihetiyledir. Eğer bir insân, Elláh’a inanmamışsa; zâten nefsi onun putudur. Eğer Elláh’a ve Peygamberine inanmış, fakat vahy-i İlâhîye göre amel etmiyorsa, maddî ve ma’nevî a’zá ve cevârihini harâm ve günâhta kullanıyorsa, -neúzü billâh- o zamân hevâ-i nefsini bir nev’ı put hâline getirmiştir. Bu insân, kâfir olmaz, günâhkâr olur. Çünkü, Elláh’a itáat etmiyor; hevâ-i nefsine tâbi’ oluyor. Bu insânın tevbe ve istiğfâr etmesi; ef’ál, akvâl ve ahvâlinde teşerru’ etmesi lâzımdır.

Göz, kulak, el, ayak, kalb, akıl gibi maddî ve ma’nevî a’zá ve cevârih, Ma’bûd-i Hakíkí’yi hamd ve tesbîh etmek için insâna verilmiştir. Evet, insân, irâdesini ibâdetullâha; zihnini ma’rifetulláha; hissini muhabbetulláha; latífe-i Rabbâniyyesini müşâhedetullâha; aklını tefekküre; gözünü ibrete; kulağını zikir ve tesbîhe; dilini hikmete sevketmekle, kısaca maddî ve ma’nevî bütün a’zá ve cevârihini emir dâiresinde kullanmakla Ma’bûd-i Hakíkí’ye hamd ve tesbîh vazífesini edâ etmelidir. Kısaca, hevâ-i nefse değil; hüdâ-i Kur’ân’a tâbi’ olmalıdır. Ef’ál, akvâl ve ahvâlini Kitâb ve Sünnet’e göre tanzím etmelidir.

İnsân bedeninde 360 a’zá vardır. Kitâb ve Sünnet’te tesbît edilen her bir uzva

Lügat: peygamber, muhabbet, tefekkür, hikmet, sünnet, tebrie, kâfir, sinin