Şerh

“Risâletü’n-Nûr ise der: ‘Her kim olursan ol; bak, gör. Yalnız gözünü aç, hakíkati müşâhede et, saádet-i ebediyyenin anahtarı olan îmânını kurtar.’

“Hem Risâletü’n-Nûr, en evvel tercümânının nefsini iknâa çalışır, sonra başkalara bakar. Elbette nefs-i emmâresini tam iknâ’ eden ve vesvesesini tamâmen izâle eden bir ders, gáyet kuvvetli ve hálistir ki, bu zamânda cemâat şekline girmiş dehşetli bir şahs-ı ma’nevî-i dalâlet karşısında tek başıyla gálibâne mukábele eder.

“Hem Risâletü’n-Nûr, sâir ulemânın eserleri gibi, yalnız aklın ayağı ve nazarıyla ders vermez; ve evliyâ misilli yalnız kalbin keşif ve zevkıyle hareket etmiyor. Belki, akıl ve kalbin ittihâd ve imtizâcı ve rûh ve sâir letáifin teávünü ayağıyla hareket ederek evc-i a’lâya uçar. Taarruz eden felsefenin değil ayağı, belki gözü yetişmediği yerlere çıkar, hakáik-ı îmâniyyeyi kör gözüne de gösterir.” [131]

“Birinci suâli: Muhyiddîn-i Arabî, Fahreddin Râzî’ye mektûbunda demiş: ‘Elláh’ı bilmek, varlığını bilmenin gayrıdır.’ Bu ne demektir? Maksad nedir de soruyor?

“Evvelâ: Ona okuduğun ‘Yirmi İkinci Söz’ün ‘Mukaddime’sinde tevhîd-i hakíkí ile tevhîd-i záhirînin farkındaki misâl ve temsîl, maksada işâret eder. ‘Otuz İkinci Söz’ün ‘İkinci ve Üçüncü Mevkıf’ları ve ‘Makásıd’ları, o maksadı îzáh eder.

“Ve sâniyen: Usûlü’d-dîn imâmları ve ulemâ-i ilm-i kelâmın akáide dâir ve vücûd-i Vâcibü’l-Vücûd ve tevhîd-i İlâhîye dâir beyânatları Muhyiddîn-i Arabî’nin nazarında kâfî gelmediği için, ilm-i kelâmın imâmlarından Fahreddin Râzî’ye öyle demiş.

“Evet, ilm-i kelâm vâsıtasıyla kazanılan ma’rifet-i İlâhiyye, ma’rifet-i kâmile ve huzúr-i tam vermiyor. Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyân’ın tarzında olduğu vakit, hem ma’rifet-i tâmmeyi verir, hem huzúr-i etemmi kazandırır ki, inşâelláh, Risâle-i Nûr’un bütün eczâları, o Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyân’ın câdde-i nûrânîsinde birer elektrik lambası hizmetini görüyorlar.

“Hem, Muhyiddîn-i Arabî’nin nazarına Fahreddin Râzî’nin ilm-i kelâm vâsıtasıyla aldığı ma’rifetulláh ne kadar noksán görülüyor. Öyle de, tasavvuf mesleğiyle alınan ma’rifet dahi, Kur’ân-ı Hakîm’den doğrudan doğruya, verâset-i Nübüvvet

Lügat: ilm-i kelâm, ebediyyen, mukaddime, mukaddim, nübüvvet, tasavvuf, dehş(e), elbette, felsefe, hareket, kurt(a), misilli, taarruz, vesvese, übüvvet, birinc, dehşet, ediyye, hizmet, kâmil, misil, vâcib, âmile