Şerh

istidlâl olarak tefsîr ve îzáh eden ba’zı büyük zâtlara i’tirâz dillerini uzatmışlardır. Bütün bunlar, işin hakíkatine muttali’ olamamaktan kaynaklanmaktadır.” [128]

İmâm-ı Rabbânî (ks), yukarıdaki mektûbunda, záhir álimler ile sûfîlerin istidlâlleri arasındaki fark-ı dakíkı anlattığı gibi, bir başka mektûbunda ise verese-i nübüvvetin istidlâlini anlatmaktadır ki; şu verese-i nübüvvetin istidlâlinin súreten záhir álimlerin istidlâllerine benzediğini, fakat onlardan ve sûfîlerin keşf ve istidlâllerinden daha yüksek olduğunu beyân etmiş ve şöyle demiştir:

“Eser ile Müessir’e, mahlûk ile Hálık’a delîl getirmek, záhir álimlerin ve peygamberlere tam olarak uyan râsih álimlerin meşgúliyyetidir. Záhir álimleri, mahlûkun varlığını bilmekle, Hálık’ın varlığını bilmeğe ulaşmaktadırlar. Eserin varlığını, o eseri yapanın varlığına delîl getirmektedirler. Müessirin varlığına îmân ve yakíni elde ediyorlar.

“Velâyetin kemâlât derecelerini kat’ edip bil-asále peygamberlere hás olan da’vet makámına ulaşan râsih álimler ise, onlar da aynı şekilde tecellîler ve müşâhedelerin husúlünden sonra eser ile müessire delîl getirmektedirler.

“Yine bu yolla hakíkí müessire îmânı kazanıyorlar. Çünkü, bu zâtlar, işin nihâyetinde bilirler ki; kendilerine meşhûd ve mütecellî olan ne varsa, hepsi matlûbun gölgelerinden bir gölgedir. Reddetmeye ve ona îmân etmemeye müstehaktır.

“Ve yakínen inanırlar ki; keyfiyyetsiz olan Zât’a îmân etmek, bu makámda istidlâlden gayri bir şekilde müyesser olmaz. Dolayısıyla, istidlâli kabûl eder ve matlûbu hîçbir gölgenin haylûleti olmadan taleb ederler. O büyük insânlarda kavî bir súrette Cenâb-ı Hakk’ın muhabbeti olduğu için, Elláh’ın gayrısı olan mâsivâyı, O’nun için fedâ ederler ve Resûl-i Ekrem (asm) ‘Kişi, sevdiği ile berâberdir’ dediği için o tecelliyyâtı terk edip Matlûb-i Hakíkí’ye istidlâl yoluyla vâsıl olurlar. Tecelliyyâtın ve gölge şâibesi olan zuhûrâtın darlığından kurtulup, aslın aslı tarafına geçerler.” [129]

İşte, “Risâle-i Nûr”un istidlâlleri, bu verese-i nübüvvetin istidlâli cinsindendir. Yoksa, ne ilm-i kelâm ulemâsının, ne ehl-i felsefenin, ne de sûfîlerin istidlâli cinsinden değildir. Kur’ân’ın i’câz-ı ma’nevîsinden gelen ve sırr-ı verâset-i nübüvvet ile matlûba bil-asále ulaştıran ve avâm-havâs, kâfir-mü’min her

Lügat: keyfiyyet, peygamber, muhabbet, nübüvvet, felsefe, übüvvet, kâfir, şekil