Şerh

akídelerini tashîhten sonra şerîatın ilimleri, hükümleri ve bu ilmin muktezásıyla amel etmeleridir.

“Sûfîlerin nasíbleri ise, o álimlere nasíb olanlarla berâber hâlleri, vecdleri, ilim ve ma’rifetleridir.

“Peygamberlerin vârisleri olan ilimde râsih ulemânın nasíbleri ise, o záhir álimlere nasíb olanlar ve sûfîlerin elde ettikleri imtiyâzlarla birlikte, Kur’ân-ı Kerîm’in müteşâbih âyetlerinde rumûz ve işâretlerle gelen ve te’vîl yoluyla o âyetlerde dercedilen sırlar ve ince ma’nâlardır. Bunlar, Hazret-i Peygamber (asm)’a tam ma’nâsıyla ittiba’ ile kâmil olan ve verâsetle tahakkuk eden kimselerdir.” [124]

“Muhkemât-ı Kur’âniyye, her ne kadar ümmü’l-Kitâb’dır; lâkin onun netîceleri ve meyveleri, müteşâbihâttır ki; Kur’ân’dan maksad onlardır.” [125]

İmâm-ı Rabbânî (ks) Hazretleri, bu tefekkür ve istidlâl mevzúunda şöyle demiştir:

“Ebrârın amelleri, ibâdet cinsindendir. Mukarreblerin amelleri ise, tefekkür cinsindendir. Şu hadîs-i şerîfi duymuşsundur: ‘Bir sâat tefekkür, bir sene -veyâ yetmiş sene-  ibâdetten   hayırlıdır.’” [126]

Hem demiştir:

“Zuhûr, her ne zamân tam ve mükemmel olur, sıfât ve şuûnâtın şâibesinden kurtulmuş olursa; cehâlet ve hayret o kadar çok olur. Bulamama ve anlayamama o kadar fazla ve bol olur. Bu zuhûrun varlığı ve bu kadar genişliğine rağmen çok kereler kemâl-i cehl ve hayretten dolayı vücûd-i Sáni’e delîl arar. Öyle ki, tıpkı avâm gibi taklîd ve istidlâl olmaksızın Sáni’ın vücûduna yakín hâsıl olmaz. Dolayısıyla, böyle birinin durumunda kalbin çevrilmesi ve ıztırâbı, onun hâline münâsibdir. Onun hakkında itmînân isteme zarûrîdir.

“Bu fakír, ba’zı Risâlelerinde yazmıştı ki; yakín sáhibi árif, urûcdan döndükten sonra, delîl istemeye ihtiyâc duyar. Ma’lûmdur ki; bu makámda o kişi, husúl ve vusúlün aynı zâtında delîle ihtiyâc duyar. Bu makám, peygamberlik mertebesinin kemâlâtının hâllerine uygundur. Ve bu makám, velâyet hâline de münâsibdir.

Lügat: peygamber, mukarreb, tahakkuk, tefekkür, mertebe, mukarre, cedile, rağmen, kâmil, lâkin, sinin, vâris