Şerh

ismi dahi tecellî ediyor, o zî-hayâtın yuvası olan cesedini hikmetle tanzím ediyor. Aynı hâlde Kerîm ismi dahi tecellî ediyor, yuvasını tezyîn eder. Aynı ânda Rahîm isminin dahi tecellîsi görünüyor; o cesedin şefkatle havâicini ihzâr eder. Aynı zamânda Rezzâk ismi tecellîsi görünüyor; o zî-hayâtın bekásına lâzım maddî ve ma’nevî rızkını ummadığı tarzda veriyor ve hâkezâ... Demek, Muhyî kimin ismi ise, kâinâtta nûrlu ve muhît olan Hakîm ismi de O’nundur ve bütün mahlûkátı şefkatle terbiye eden Rahîm ismi de O’nundur ve bütün zî-hayâtları keremiyle iáşe eden Rezzâk ismi dahi O’nun ismidir, unvânıdır ve hâkezâ...

“Demek, herbir isim, herbir fiil, herbir eser öyle bir bürhân-ı vahdâniyyettir ki; kâinâtın sayfalarında ve asırların satırlarında yazılan ve mevcûdât denilen bütün kelimâtı, Kâtib’inin nakş-ı kalemi olduğuna delâlet eden birer mühr-i vahdâniyyet, birer  Hátem-i  ehadiyyettir.” [123]

 

 

VELÂYET-İ KÜBRÂ EHLİNİN MESLEĞİ, İSTİDLÂLDİR

 

Velâyet-i kübrâ sáhibi olan verese-i nübüvvetin hakáik-ı îmâniyye dâiresindeki meslekleri, tefekkür ve istidlâldir. Ya’nî, gaybî olan îmân hakíkatlerine ve esmâ-i İlâhiyyeye ulaşmak için eserden müessire, san’attan Sáni’e delîl getirir. Bu súretle akıl ve kalb, berâberce sülûk etmiş olurlar. Hem gölge engeli olmadan bu yolla matlûba bil-asále vâsıl olurlar. Fakat, onların bu tefekkür ve istidlâlleri, záhir álimlerin, kelâmcıların ve avâm-ı nâsın istidlâlleri cinsinden değildir. Hele ehl-i fen ve felsefenin tefekkür ve istidlâlleri cinsinden hîç değildir. Belki, Kur’ân-ı Hakîm’in i’câzından gelen ve âyât-ı Kur’âniyye’nin, husúsan müteşâbihât-ı Kur’âniyyeden olan temsîlât-ı Kur’âniyyenin gösterdiği bir usûlle yapılan tefekkür ve istidlâldir. Bu istidlâl ve tefekkür, sûfîlerin keşiflerinden çok daha yüksektir. İmâm-ı Rabbânî (ks)’nun müteşâbihât-ı Kur’âniyye hakkındaki şu sözleri, dikkate şâyândır:

“Záhir álimlerinin dîn’den ve Resûl-i Ekrem (asm)’a ittiba’dan nasíbleri

Lügat: ehadiyyet, nübüvvet, tefekkür, felsefe, terbiye, übüvvet, dikkat, hikmet, şefkat, ismid, kâtib