ŞERH

bütün mülkün Elláhu Teálâ’ya áid olduğunu ve kendisinin ve Álemin her husústa muhtâc olduğunu bilmesidir.

Evet, insân, gaflet ile kendisini unutur ve nihâyetsiz olan aczinden gaflet eder. Ölümü düşünmez, düşünse de başkasına verir. Kendinde bir iktidâr var olduğunu tevehhüm eder. Böyle bir nefis, ubûdiyyete girmez ve evâmir-i İlâhiyyeye karşı temerrüd edip isyân eder. Bütün mahlûkátı da kendine kıyâs ederek nihâyette, مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ “Kim bu çürümüş kemikleri ihyâ edecek?” [116] diye kudret-i İlâhiyyeye karşı meydân okur.

Hem bu insân, diğer mahlûkátı da kendisine kıyâs ettiğinden onların dahi áciz birer mahlûk olduklarını bilmez. Bu sebeble onlardan korkar ve titrer.

İşte bu gafletten uyanmanın ilk şartı, râbıta-i mevttir. Ya’nî, ölümü düşünmektir. İnsân, ölümü düşünüp kendisinin ve bütün Álemin, zevâl ve fenâ içinde yuvarlandığını ve nihâyette ölüme mahkûm olduklarını derk ettiğinde, mâhiyyetinde dercedilen hadsiz aczi fark eder. Bütün mahlûkátın da kendi gibi áciz ve zayıf olduğunu anlar. O vakit kendine i’timâddan ve mahlûkáta istinâddan vaz geçer. Bir Kadîr-i küll-i şey’i arar ve tevekkül ve ubûdiyyetle O’nun dergâhına ilticâ ederek O’nun kudretine istinâd eder. Da’vâyı bırakıp, duáyı iltizâm eder.

İşte şu insân, elini kendi nefsinden çektiğinde, doğrudan doğruya Kadîr-i Zü’l-celâl’e verir ve O’na kul olur. Kulluk ve ubûdiyyet ile kendini O’na teslîm eder. Yalnız O’na tevekkül eder. Böylelikle en yüksek makám olan ubûdiyyet makámına kolaylıkla ulaşabilir. Ubûdiyyet ise, mahbûbiyyet makámıdır. Çünkü, ubûdiyyet, sünnet-i seniyyeye ittiba’ etmektir. Sünnete ittiba’ eden ise, muhabbet-i İlâhiyyeye mazhar olur. Nitekim gelecek âyet-i kerîme bu hakíkati ifâde etmektedir:

 قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ي يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ 

“Ey Resûlüm! De ki; eğer Elláh’ı severseniz, bana ittiba’ edin ki; Elláh da sizi sevsin, sizden râzı olsun.” [117]

Lügat: sünnet-i seniyye, muhabbet, temerrüd, tevehhüm, tevekkül, seniyye, udre(t), cedile, dergâh, hadsiz, mahkûm, sünnet, sinin