Metin

Evet, acz dahi, aşk gibi, belki daha eslem bir tarîktir ki, ubûdiyyet tarîkıyle mahbûbiyyete kadar gider.

Şerh

Şefkat ve tefekkür esâsları da cüz’î dâirede değil, küllî dâirede tatbîk edilmelidir. Ya’nî, tálib-i hakíkat, sâdece kendisinin değil; umûm mevcûdâtın mevt ve fenâsını, zevâl ve firâkını görüp umûm mevcûdâta birden acımalı; kezâ umûm mevcûdât üzerinde san’atı görüp Sáni’ı; ni’meti görüp Mün’ım’i bulmalıdır.

Müellif (ra), bu cümlesinde “tarîk” ta’bîrini, lügavî ma’nâda kullanmıştır. Nitekim, ileride bu tarîk için, “tarîkatten ziyâde hakíkattir, şerîattir” buyurmaktadır. Bundan sonra Müellif (ra), bu yolun neden daha kısa ve selâmetli ve umûmiyyetli olduğunu îzáh etmektedir. Şöyle ki:

(Evet, acz dahi,) -Acz, mutlak kudret sáhibinin tasarrufu altında olduğunu anlayıp cüz’î kudretiyle düşmânlarına, bâ-husús mevt ve fenâya, zevâl ve firâka karşı elinden bir şey gelmediğini kabûl etmek, mevcûdât-ı Álemi de öyle görmektir. İnsân, ne hayâtına, ne de memâtına mâliktir. Aczini insâna en fazla ihsâs ettiren mevt ve fenâ, zevâl ve firâk, belâ ve musíbetlerdir. Acz, insânın mayasına dâhil edilmiştir. Acz, (aşk gibi, belki daha eslem) daha selâmetli (bir tarîktir ki, ubûdiyyet) kulluk (tarîkıyle mahbûbiyyete) muhabbet-i İlâhiyyeye mazhar olma makámına (kadar gider.) Áşık, muhibdir; o, Elláh’ı sever; o, Elláh’ı arıyor.  Vedûd isminin ve muhibbiyyet makámının mazharıdır. İnsânın kábiliyyeti ne kadardır? Ne kadar Elláh’ı sevip tanıyabilir? İnsânın kábiliyyeti, bu husústa çok cüz’î ve sönük kalıyor. Risâle-i Nûr tálibi ise, mahbûbdur; mahbûbiyyet makámına mazhardır. Elláh, onu sever; kendisini ona bildirir ve tanıttırır; zulmânî ve nûrânî, maddî ve ekvânî, esmâî ve sıfâtî yetmiş bin hicâbı kaldırıp lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir súrette onu cemâl-i bâ-kemâliyle müşerref eder, tecelliyyât-ı Zâtiyyeye mazhar kılar.

Hulâsa: Biri, mürîd-i İlâhîdir; muhlistir; o, Elláh’ı arar ve kábiliyyeti nisbetinde O’na yaklaşır. Diğeri, murâd-ı İlâhîdir; muhlestir. Risâle-i Nûr tálibini, Elláh seçmiş, ondan râzı olmuş, onu sırr-ı verâset-i nübüvvete mazhar etmiş ve Kendisine yaklaştırmıştır.

Rivâyete göre, Mevlânâ Hálid-i Bağdâdî, Dehla’ya gittiği vakit, Şâh-ı Dehlevî’ye bu fıkrayı söylemiş:

تَمَنَّاىِ قَبُولَشْ دَارَمُ و دَانَمْ كِه نَا  اَهْلَمْ مَدَدْ يَا رُوحِ شَاهِ  نَقْشِبَنْد۪ى غَوْثِ  گَيْلٰانى

Lügat: muhabbet, nübüvvet, tasarruf, tefekkür, udre(t), übüvvet, muhibb, muhlis, nisbet, dâhil, küllî, sinin