Şerh

delâil-i vücûdu olmasa idi; yalnız şu zâtın tek duásı, bahârımızın îcâdı kadar Hálık-ı Rahîm’in kudretine hafîf gelen şu Cennet’in binâsına sebebiyyet verecekti.

“Evet, bahârımızda yeryüzünü bir mahşer eden, yüz bin haşir nümûnelerini îcâd eden Kadîr-i Mutlak’a, Cennet’in îcâdı nasıl ağır olabilir? Demek, nasıl ki onun risâleti, şu dâr-ı imtihânın açılmasına sebebiyyet verdi, لَوْلاَكَ لَوْلاَكَ لَمَاخَلَقْتُ اْلاَفْلاَكَ sırrına mazhar oldu. Onun gibi, ubûdiyyeti dahi öteki dâr-ı saádetin açılmasına sebebiyyet verdi.

“Acabâ, hîç mümkün müdür ki, bütün akılları hayrette bırakan şu intizám-ı Álem ve geniş rahmet içinde kusúrsuz hüsn-i san’at, misilsiz cemâl-i rububiyyet; o duáya icâbet etmemekle böyle bir çirkinliği, böyle bir merhametsizliği, böyle bir intizámsızlığı kabûl etsin? Ya’nî, en cüz’î, en ehemmiyyetsiz arzûları, sesleri ehemmiyyetle işitip îfâ etsin, yerine getirsin; en ehemmiyyetli, lüzûmlu arzûları ehemmiyyetsiz görüp işitmesin, anlamasın, yapmasın? Hâşâ ve kellâ, yüz bin def’a hâşâ! Böyle bir cemâl, böyle bir çirkinliği kabûl edip çirkin olamaz. Demek, Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâm; risâletiyle dünyânın kapısını açtığı gibi, ubûdiyyetiyle de âhiretin kapısını açar.” [111]

Tefekkür: Havâss-ı hamse-i záhire ile havâss-ı hamse-i bâtınadan hâsıl olan düşüncedir. Mevcûdâtın mevt ve fenâsını, zevâl ve firâkını müşâhede ettikten sonra; “Bu Álem nedir, nereden gelmiş, nereye gidiyor, vazífesi nedir?” suâlleri üzerinde düşünmek, netîcede tılsım-ı kâinâtı halletmek, muammâ-i hılkat-i Álemi keşfetmek, her san’atta Sáni’ı, her ni’mette Mün’ım’i bulmaktır. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

“Hem zevâl ve firâk, memât ve vefât ve darağacı olan mürûr-i zamân, o îmân tılsımı ile Sáni-ı Zü’l-celâl’in tâze tâze, renk renk, çeşit çeşit mu’cizât-ı nakşını, havârık-ı kudretini, tecelliyyât-ı rahmetini, kemâl-i lezzetle seyr u temâşâya vâsıta súretini alır. Evet, Güneşin nûrundaki renkleri gösteren âyînelerin tebeddül edip tâzelenmesi ve sinema perdelerinin değişmesi, daha hóş, daha güzel manzaralar teşkîl   eder.” [112]

Lügat: merhamet, tebeddül, tefekkür, vesselâm, hams(e), manzara, udre(t), havâss, âhiret, çirkin, misil, âhire