Şerh

olmasının hakíkí sebebi, urûcun cânibi hangi keyfiyyet üzere olursa olsun, nüzûlün az olmasıdır. Zîrâ, nüzûl eden kişi, esbâb Álemine nüzûl eder. Orada eşyânın vücûdunun sebeblere bağlı olduğunu bulur ve sebebler perdesinin arkasında Müsebbibü’l-Esbâb’ın (sebebleri yaratan Zât’ın) fiillerini görür.

“Nüzûl etmeyenler veyâ nüzûl edip de henüz sebeblere ulaşmamış olanların nazarları, sâdece Müsebbibü’l-Esbâb’ın fiillerine takılır. Çünkü, sebebler, onun nazarından tamâmen kaldırılmıştır. O, nazarını Müsebbibü’l-Esbâb’ın fiillerine hasretmiştir. Şübhesiz Cenâb-ı Hak, onların her birine kendi zanları muktezásınca muámele eder. Onlardan sebebleri görenlerin işini, sebebler perdesi arkasından görür. Sebebleri görmeyenleri ise, araya herhangi bir sebeb koymadan işlerini görür.                          .

اَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْد۪ى ب۪ى Ya’nî, ‘Kulum Beni nasıl tanırsa, onunla öyle muámele ederim’ [100] hadîs-i kudsîsi bu ma’nâya şâhiddir.

“Çoğu kez aklıma şu suâl takılır:

“Acabâ, ümmetin kâmil evliyâsında háriku’l-áde hâllerin zuhûr etmemesinin sebebi ne olabilir? Hâlbuki, bu ümmetin geçmişinde birçok evliyâ vardı. Fakat, Hazret-i Muhyiddîn  Abdulkádir-i Geylânî gibi evliyâdan zuhûr eden kerâmetler, onlardan zuhûr etmedi. Sonunda Hak Teálâ bu muammânın sırrını izhâr etti. Bilmiş ol ki;

“Seyyid Muhyiddîn Geylânî (ks)’nun urûcu, birçok evliyânın urûcundan çok yüksektir. Nüzûl tarafında ise o zât, sâdece rûh makámına kadar inmiştir ki; bu makám esbâb Áleminin üstündedir. Hasan-ı Basrî ile Habîb-i Acemî arasında cereyân eden gelecek hâdise, bu ma’nâya münâsibdir. Ya’nî, Hasan-ı Basrî’den nakledilen şu haber, bunu te’yîd ve takviye etmektedir:

“Bir gün Hasan-ı Basrî, ırmak kenarında oturmuş, karşı tarafa geçmek için gemiyi bekliyordu. O sırada Habîb-i Acemî çıktı geldi ve ona beklemesinin sebebini sordu. O da dedi ki: ‘Gemi bekliyorum.’ Habîb dedi ki: ‘Gemiye ne gerek var, sende yakín yok mu?’ Hasan-ı Basrî dedi ki: ‘Peki, sende de ilim yok mu?’

“Sonra Habîb, nehrin suyunun üstünden yürüyerek hîç gemiye ihtiyâc duymadan geçti. Hasan-ı Basrî ise gemiyi beklemek için geride kaldı ve durdu.

Lügat: hadîs-i kudsî, keyfiyyet, cereyân, takviye, hâdise, seyyid, hâdis, kâmil, mişin, sinin