Şerh

Hulâsa: Kur’ân ve Sünnetin cümlesine şerîat denir. Şerîat, avâmdan tâ havâssa kadar her tabaka-i insâniyyeye berâber hıtáb eder. Záhir ve bâtın her şey, Kitâb ve Sünnet’te mevcûddur. Tarîkat ve hakíkat ise; şerîatın, ya’nî Kitâb ve Sünnet’in birer bölümünü teşkîl eder. Tarîkat ve hakíkatı, şerîattan ayrı düşünmek ve şerîatı kışır, tarîkat ve hakíkati ise lüb kabûl etmek hatádır.

Müellif (ra), tarîkatın gáye ve semerelerini beyân buyurduğu yerde mezkûr hakíkati şöyle ifâde etmiştir:

“Tekâlif-i şer’ıyyedeki hakáik-ı latífeyi, tarîkatten ve zikr-i İlâhîden gelen bir intibâh-ı kalbî vâsıtasıyla hissetmek, takdîr etmek… O vakit táate, suhre gibi değil, belki iştiyâkla itáat edip ubûdiyyeti îfâ eder.” [95]

“Seyr u sülûk-i kalbî ile ve mücâhede-i rûhî ile ve terakkíyât-ı ma’neviyye ile insân-ı kâmil olmak için çalışmak; ya’nî hakíkí mü’min ve tam bir Müslümân olmak; ya’nî, yalnız súrî değil, belki hakíkat-i îmânı ve hakíkat-i İslâmı kazanmak; ya’nî, şu kâinât içinde ve bir cihette kâinât mümessili olarak, doğrudan doğruya kâinâtın Hálık-ı Zü’l-celâline abd olmak ve muhátab olmak ve dost olmak ve halîl olmak ve âyîne olmak ve ahsen-i takvîmde olduğunu göstermekle, Benî Âdem’in melâikeye rüchâniyyetini isbât etmek ve şerîatın îmânî ve amelî cenâhlarıyla makámât-ı áliyyede uçmak ve bu dünyâda saádet-i ebediyyeye bakmak, belki de o saádete  girmektir.” [96]

Lügat: semer(e), tekâlif, ediyye, havâss, mezkûr, sünnet, kâmil