Şerh

“İşte bu sırra binâendir ki; ehl-i tarîkat ve ashâb-ı hakíkat, ileri gittikçe hakáik-ı şerîata karşı incizâbları, iştiyâkları, ittiba’ları ziyâdeleşiyor. En küçük bir sünnet-i seniyyeyi en büyük bir maksad gibi telakkí edip onun ittibaına çalışıyorlar, onu taklîd ediyorlar. Çünkü, vahiy ne kadar ilhâmdan yüksek ise, semere-i vahiy olan âdâb-ı şer’ıyye, o derece, semere-i ilhâm olan âdâb-ı tarîkatten yüksek ve ehemmiyyetlidir. Onun için, tarîkatin en mühim esâsı, sünnet-i seniyyeye ittiba’ etmektir.” [94]

Kur’ân ve Sünnet’te geçen ahkâm-ı İlâhiyyenin hepsine “şerîat” denir. O da, “záhir” ve “bâtın” olmak üzere iki kısma ayrılır. Abdest, namâz, oruç, zekât gibi ahkâm, “záhir-i şerîat”tır. Mi’râc-ı Nebevî’nin gölgesi altında kâinâtta ve kendisinde tecellî eden ve her bir hükm-i İlâhînin istinâd ettiği esmâ-i İlâhiyyenin inkişâfına da “bâtın-ı şerîat” denilir. Kısaca, Kur’ân-ı Hakîm’in, tecelliyyât-ı esmâ ve sıfâtı ders vermesi de bâtın-ı şerîattır. Tarîkat ve hakíkat ise, şerîatın bir parçasıdır. Hakíkat-i hâl böyle iken, avâm-ı nâsa hıtáb eden abdest, namâz, oruç gibi ahkâma şerîat nâmını vermek, havâssa inkişâf eden şerîat mertebesine de tarîkat ve hakíkat nâmını vermek yanlıştır. Zîrâ, her ikisi de şerîatın cüz’leri hükmündedir. Ancak biri záhirî, diğeri bâtınî kısmıdır.

Sâlik,  seyr u sülûkta bulunurken evvelâ Álem-i İmkân’ı keşfeder. Daha sonra hakíkat ta’bîr edilen ef’ál, esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyenin tecelliyyâtını keşfeder. Tecelliyyât-ı Zâtiyyeye mazhar olmak súretiyle hakíkate vâsıl olur. Netîcede anlar ki; tarîkat ve hakíkatın menbaı şerîattır. Hattâ, keşfettiği hakíkatın en yüksek mertebesi, nokta-i müntehâsı, sünnetin en ufak âdâbında bulunduğunu ve o âdâba riáyetle o hakíkate çıktığını derkeder. Âdâb-ı şerîatı terk eden bir sâlikin şerîatın dışına çıkacağını, dolayısıyla o yolda gidemeyeceğini ve hakíkate vâsıl olamayacağını anlar.

Şâyet ehl-i tarîkat ve ehl-i hakíkat, Kur’ân ve Sünnet’ten derslerini almasalardı, hak ve hakíkata, keşif ve kerâmâta nasıl mazhar olabilirlerdi? Ta’bîr-i diğerle; Kur’ân’ın ta’lîmi ve Resûl-i Ekrem (sav)’in ders ve tatbîkı olmasaydı, tarîkat ve hakíkat yolunda gitmek, bu meslek ve meşreblerden bahsetmek mümkün olabilir miydi? Hâşâ. O hâlde, “Tarîkat ve hakíkat, şeríatın birer hádimidir” diye i’tikád etmek lâzımdır. Şerîatı kışır, tarîkat ve hakíkatı lüb, asıl ve esâs kabûl etmek hatádır.

Lügat: sünnet-i seniyye, ehl-i hak, semer(e), mertebe, seniyye, binâen, havâss, meşreb, nebevî, sünnet, sâlik