Şerh

yüksek derecelerine vusúl olduktan sonra sûfîlerin i’tikád ettikleri şeyler, ehl-i hak olan álimlerin i’tikád ettikleri hakíkatlerin aynısıdır. Yalnız bu i’tikádlar, álimler için nakil ve istidlâl; sûfîler için ise keşif ve ilhâm yoluyla hâsıl olmuştur. Ba’zı sûfîlerde hâllerin kendilerine galebesi ve ma’nevî sekirleri sebebiyle álimlerin inançlarına muhálif bir şey bulunursa da, bunlar da yolun sonuna varınca o muhálefet hebâen mensûr zâil olur.” [92]

Müellif (ra) Hazretleri de bu mevzúlarda şöyle demiştir:

“Velâyet, bir hüccet-i risâlettir; tarîkat bir bürhân-ı şerîattır. Çünkü, risâletin teblîğ ettiği hakáik-ı îmâniyyeyi, velâyet bir nev’ı şuhûd-i kalbî ve zevk-i rûhânî ile ayne’l-yakín derecesinde görür, tasdîk eder. Onun tasdîkı, risâletin hakkániyyetine kat’í bir hüccettir. Şerîat ders verdiği ahkâmın hakáikını, tarîkat zevkıyle, keşfiyle ve ondan istifâdesiyle ve istifâzasıyla o ahkâm-ı şerîatın hak olduğuna ve haktan geldiğine bir bürhân-ı bâhirdir.

“Evet, nasıl ki velâyet ve tarîkat, risâlet ve şerîatın hücceti ve delîlidir; öyle de, İslâmiyyetin bir sırr-ı kemâli ve medâr-ı envârı ve insâniyyetin, İslâmiyyet sırrıyla bir ma’den-i terakkıyyâtı ve bir menba-ı tefeyyüzátıdır.” [93]

“Şerîat, doğrudan doğruya, gölgesiz, perdesiz, sırr-ı ehadiyyet ile rubûbiyyet-i mutlaka noktasında, hıtáb-ı İlâhînin netîcesidir. Tarîkatin ve hakíkatin en yüksek mertebeleri, şerîatın cüz’leri hükmüne geçer; yoksa dâimâ vesîle ve mukaddime ve hádim hükmündedirler. Netîceleri, şerîatın muhkemâtıdır. Ya’nî, hakáik-ı şerîata yetişmek için, tarîkat ve hakíkat meslekleri, vesîle ve hádim ve basamaklar hükmündedir. Git gide, en yüksek mertebede, nefs-i şerîatta bulunan ma’nâ-i hakíkat ve sırr-ı tarîkate inkılâb ederler. O vakit, şerîat-ı kübrânın cüz’leri oluyorlar. Yoksa, ba’zı ehl-i tasavvufun zannettikleri gibi, şerîatı záhirî bir kışır, hakíkati onun içi ve netîcesi ve gáyesi tasavvur etmek doğru değildir.

“Evet, şerîatin, tabakát-ı nâsa göre inkişâfâtı ayrı ayrıdır. Avâm-ı nâsa göre záhir-i şerîatı hakíkat-i şerîat zannedip, havâssa münkeşif olan şerîatın mertebesine hakíkat ve tarîkat nâmı vermek yanlıştır. Şerîatin, umûm tabakáta bakacak merâtibi var.

Lügat: ehadiyyet, ehl-i hak, mukaddime, mukaddim, tasavvuf, tasavvur, tefeyyüz, mertebe, havâss, hüccet, bâhir, istif, âmiyy