Tabìat Risâlesi/Şerh

cûdât, nihâyet derecede külfetsiz olarak ve sühûletle ve kolaylıkla gáyet mükemmel bir súrette vücûda gelmeleri, cilve-i Ferdiyyeti bi’l-bedâhe gösteriyor ve her şey doğrudan doğruya Zât-ı Ferd-i Zü’l-Celâl’in san‘atı olduğunu isbât ediyor.

“Evet, eğer bütün eşyâ Ferd-i Vâhid’e verilse, bir kibrit çakar gibi, eserleriyle azameti anlaşılan o nihâyetsiz kudretiyle hîçten îcâd eder ve ihâtalı nihâyetsiz ilmiyle her şeye ma‘nevî bir kalıp hükmünde bir mikdâr ta‘yîn eder. Ve o âyine-i ilmindeki her şeyin súretine ve plânına göre kolayca her bir şeyin zerreleri o kalıb-ı ilmî içine yerleşir, muntazaman vaz‘ıyyetlerini muhâfaza ederler.

“Eğer etrâftan zerreleri toplamak lâzım gelse de, ilmî kánûnların ve kudretin ihâtalı düstûrları cihetiyle; o zerreler, kánûn-i ilmî ve sevk-ı kudretî ile bağlanmaları haysiyyetiyle mutí‘ bir ordunun neferâtı gibi muntazaman kánûn-i ilmî ve sevk-ı kudretî ile gelip o şeyin vücûdunu ihâta eden kalıb-ı ilmî ve mikdâr-ı kaderî içine girip kolayca vücûdunu teşkîl ederler. Belki, âyinedeki aksin fotoğraf vâsıtasıyla kâğıt üstüne vücûd-i háricî giymesi veyâhud görünmeyen bir yazı ile yazılan bir mektûba gösterici maddeyi sürmekle görünmesi gibi, Ferd-i Vâhid’in ilm-i ezelîsinin âyinesinde bulunan mâhiyyet-i eşyâ ve suver-i mevcûdâta gáyet sühûletle kudret onlara vücûd-i háricî giydirir ve álem-i ma‘nâdan álem-i zuhûra getirir, gözlere gösterir.

“Eğer Ferd-i Vâhid’e verilmezse, bir sineğin vücûdunu rû-yi zemînin etrâfından ve anâsırından gáyet hassâs bir mîzânla toplamak, ádetâ yeryüzünü ve unsurları eleyip her taraftan o mahsús vücûdun mahsús zerrelerini getirerek san‘atlı vücûdunda muntazam yerleştirmek için maddî kalıb, belki a‘záları adedince kalıblar bulunmak ve o vücûddaki duygular ve rûh gibi ince, dakík,

Lügat: muntazaman, muntazam, neferât, udre(t), kaderî, kibrit, külfet, sinin, vâhid