Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

bir niyâz-ı istirhâmkârâne ile istiyor, yalvarıyor ki: Gûyâ, bütün mevcûdâta ve semâvâta ve Arş’a işittirip, vecde getirip duásına ‘Âmîn, Elláhümme âmîn’ dedirtiyor. Bak! Hem öyle Semi‘, Kerîm bir Kadîr’den, öyle Basír, Rahîm bir Alîm’den hâcetini istiyor ki: Bi’l-müşâhede en hafî bir zî-hayâtın en hafî bir hâcetini, bir niyâzını görür, işitir, kabûl eder, merhamet eder. Çünkü, istediğini, -velev lisân-ı hâl ile olsun- verir. Ve öyle bir súret-i hakîmâne, basírâne, rahîmânede verir ki; şübhe bırakmaz, bu terbiye ve tedbîr öyle bir Semi‘ ve Basír ve öyle bir Kerîm ve Rahîm’e hástır.

“Acabâ, bütün efâzıl-ı benî-Âdem’i arkasına alıp, Arz üstünde durup, Arş-ı A‘zama müteveccihen el kaldırıp duá eden şu şeref-i nev-ı insân ve ferîd-i kevn ü zamân ve bi-hakkın fahr-i kâinât ne istiyor? Bak dinle: Saádet-i ebediyye istiyor, beká istiyor, liká istiyor, Cennet istiyor. Hem merâyâ-yı mevcûdâtta ahkâmını ve cemâllerini gösteren bütün esmâ-i kudsiyye-i İlâhiyye ile berâber istiyor. Hattâ, eğer rahmet, inâyet, hikmet, adâlet gibi hesâbsız o matlûbun esbâb-ı mûcibesi olmasa idi; şu zâtın tek duásı, bahârımızın îcâdı kadar kudretine hafif gelen şu Cennet’in binâsına sebebiyyet verecekti. Evet, nasıl ki onun risâleti şu dâr-ı imtihânın açılmasına sebebiyyet verdi. Öyle de, onun ubûdiyyeti dahi öteki dârın açılmasına sebebdir.” [43]

İnsâna acz ve za‘fını bildiren en müessir sebeb, râbıta-i mevttir. Râbıta-i mevt; insânın ve bütün mevcûdâtın zamân ipine takılmış olduğunu; zevâl ve firâka, mevt ve fenâya mahkûm olduğunu; mevcûdât-ı álem ise gáyet áciz ve zaíf olduğu için ölüme karşı çâre bulamadığını düşünmesi, akabinde kalbinde

Lügat: akabinde, merhamet, terbiye, udre(t), ediyye, hikmet, mahkûm, şübhe