Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Ya‘nî, bütün dünyâ ölüme mahkûmdur. Evvelâ bu ölüm mes’elesini hall et; ona karşı bir çâre bul; sonra diğer belâlardan feryâd et.

Evet, Rubûbiyyet-i İlâhiyye álemde tecellî eylemiş, her şeyi zamân ipine bağlamış. Bâkí olan esmâ-i İlâhiyye tecellî ederken, mevcûdât-ı álem sel gibi akar, hîç bir şey karârında kalmaz, zevâl ve firâka, mevt ve fenâya mahkûm olur.

“Belâ vereni buldunsa, atá-ender, safá-ender belâdır bil!” [42]

Ya‘nî, eğer belâ ve musíbet, mevt ve fenâ kabza-i tasarrufunda olan, kâinâtı çalkalandıran Zât’ı bulsan; o zamân belâ, belâ değil, bal olur.

Zamân bir ip, bir şerîttir ki;  Zât-ı Zü’l-Celâl, bütün mevcûdâtı ona takmış, mevcûdât âyînelerinde zî-şuúra esmâsının tecelliyyâtını gösteriyor. Böylece, azamet-i âsârı üzerinde kudretini seyr ediyor ve seyr ettiriyor. Birini takar, onu gösterir; daha sonra onu götürüp diğerini getirir. Bu hâl, rubûbiyyet-i İlâhiyyenin tecellîsidir. Kâinât ve insân ise, bu zevâl ve firâk, mevt ve fenâ belâsına karşı nihâyetsiz acz ve za‘f içindedir. Ya‘nî, ölüme karşı hîç bir mahlûk mukávemet edemez, bu hükm-i İlâhîye karşı çıkamaz. Zamânı durduramayan, hîç bir belâyı durduramaz. O hâlde, bu tevehhüm-i ebediyyetten ve bu fânî dünyâya perestiş etmekten vaz geç. Belâların başı, zamânın akıp gitmesidir. Bunun netîcesi ise ölümdür. O hâlde, ölümden kurtulmanın çâresi, zamânı durdurmaktır. Zamânı durdurmanın çâresi de, kâinâttaki harekâtı durdurmaktır.

Lügat: perestiş, tasarruf, tevehhüm, harekât, udre(t), ediyye, götürü, mahkûm