Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

etmektedir. Şu rubûbiyyetinde bir günü, senevî, asrî ve dehrî tasarrufâtına merkez ve küllî tasarrufâtına bir âyîne hükmüne getirmiştir. İşte, insân, bir gün içindeki tasarrufât-ı Rabbâniyyeye baktığında, küllîleşerek o günün âyînesinde görünen senevî, asrî ve dehrî inkılâbları müşâhede ettiğinde anlar ki; bir  kudret-i samedâniyye hîç bir şeyi istisnâ etmeden her şeyi gáye-i kemâlâtına doğru sevk etmektedir. Şu álemde her şey, şu küllî tasarrufât altında dâhıldir. Şu hâl, kâinâtın ne kadar áciz, fakîr, nâkıs ve kusúrlu olduğunu ve rubûbiyyetiyle onlarda tasarruf edip onları kemâlâta mazhar eden ve bir muhteşem saltanatla onlarda hükm eden Zât-ı Zü’l-Celâl’in kusúrsuz kemâlâtını, kudsî cemâlini, şerîksiz rubûbiyyetini i‘lân etmektedir.

Şu rubûbiyyet-i mutlaka, hakíkat noktasında şerîksiz, kusúrsuz, zulümsüz, isrâfsız, pâk ve münezzehtir. Záhir nazarda kusúr, günâh, abes, çirkin ve zulüm gibi görünen şeyler ise, o rubûbiyyete áid değildir. İnsânın enesine ve álemin tabîatına áiddir. Bu günâhlar ve kusúrlar, onların mâhiyyetlerini teşkîl eden acz, fakr, naks ve kusúrdan gelmektedir. Ehl-i dalâletin zu‘m ettiği abesiyyet, zulüm, çirkinlik ve şirk gibi kusúrât ise birer bâtıl efkârdır; hakíkat değildir. Cenâb-ı Hak, bütün o bâtıl efkârdan münezzeh ve álîdir. Hakíkat-i hâli gören bir mü’min, hikmet, adâlet ve rahmet-i İlâhiyyenin her şeyi ihâta ettiğini ve her şeyde hükümfermâ olduğunu müşâhede eder, سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesiyle, kusúrâtı kendine ve álemin tabîatına verip ehl-i dalâletin bâtıl efkârından Cenâb-ı Hakk’ı tenzîh ve takdîs eder.

Lügat: ehl-i dalâlet, tasarrufât, muhteşem, saltanat, tasarruf, udre(t), hikmet, kelime, kârdan, senevî, çirkin, küllî