Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

kemâl sıfatlarla muttasıf olduğunu ikrâr ve i‘lân etmektir. Meselâ; Cenâb-ı Hak, Vâcibü’l-Vücûd’dur; mevcûdât ise mümkinü’l-vücûddur. Cenâb-ı Hak, Kadîm’dir; mahlûkát ise hâdistir. Cenâb-ı Hak, Bâkí’dir; mahlûkát ise fânîdir. Cenâb-ı Hak, Vahid’dir; mevcûdât ise kesîrdir. Cenâb-ı Hak, kıyâm bi-nefsihidir; mevcûdât ise O’nun Zâtıyla káimdir. Cenâb-ı Hak, muhálefetün li’l-havâdistir, mahlûkáttan hîç birine benzemez; mahlûkát ise biribirine benzer. Hem Cenâb-ı Hak, hayât sáhibidir; ölümden münezzehtir. O Zât-ı Akdes her şeyi bilir; cehl O’nun pâk dâmenine yanaşamaz. Her şeye gücü yeter; acz O’na árız olamaz. Her sesi işitir, her şeyi görür; hîç bir şey O’ndan gizli kalamaz. Mutlak irâde sáhibidir, her dilediğini yapar; O’nun irâdesine mâni‘ olacak bir güç yoktur. Ve hâkezâ. O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un her türlü noksán sıfatlardan münezzeh, her türlü kemâl sıfatlarla muttasıf olduğunu سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesi ile i‘lân etmektir.

Şu kâinâta baktığımızda görüyoruz ki; mevcûdât sonradan vücûda geliyor, hâlden hâle, tavırdan tavra geçip tekâmül ediyor, sonra da vefât edip gidiyor. Demek, onların vücûdları ve onlarda görünen kemâl sıfatlar, onlara áid değil; belki o kemâl sıfatlar, onları îcâd eden Zât-ı Zü’l-Kemâl’e áiddir. Zîrâ, mevcûdât, hem hâdisdir; hem tebeddül ve tegayyüre ma‘rûzdur; hem de fânî olup zevâle mahkûmdur. O hâlde, mevcûdâtın asıl mâhiyyetleri “acz, fakr, naks ve kusúr”dur.

Hem onları îcâd eden Zât-ı Zü’l-Celâl, zamânı bir ip gibi yapmış ve bütün mevcûdâtı o ipe takıp rubûbiyyet-i mutlakasıyla hâlden hâle çevirerek nokta-i kemâllerine doğru sevk 

Lügat: tebeddül, tegayyür, tekâmül, kelime, mahkûm, hâdis, vâcib