Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

altında ve ona bağlı olarak çalışıyor. İtáatin alâmeti, bütün mahlûkátın bir cemâat hâlinde Güneş’in imâmeti ve riyâseti altında toplanmaları, evâmir-i tekvîniyyeye itáat etmeleridir.

Farazá, semâ ve Arz emr-i İlâhîden i‘râz etselerdi, o zamân Kadîr-i Zü’l-Celâl, onları cebren yaratır ve her birine ayrı bir kánûn vaz‘ ederdi. Ancak, durum böyle olmadı. Semâ ve Arz, itáati tercîh etti ve “Biz, birlik içerisinde, cemâat hâlinde yaşamayı tercîh ederiz” dediler. Bütün álem, bir tek imâmın arkasında namâz kılar. İmâmları Güneş’tir. Sâir seyyârât, onun cemâatidir. O, emr-i İlâhî ve izn-i Rabbânî ile Mevlevî gibi döner; álemi de etrâfında döndürür. Müellif (ra), bu âyet-i kerîmenin tefsîri sadedinde “Muhâkemât” adlı eserinde şöyle buyurmuştur:

“Nizám-ı hılkat-ı álem denilen şerîat-ı fıtriyye-i İlâhiyye; Mevlevî gibi cezbe tutan meczûb ve misâfir olan küre-i Arz’a, Güneş’e iktidâ eden safbeste yıldızların safında durup itáat etmesini farz ve vâcib kılmıştır. Zîrâ, zemîn, semâ ile berâber اَتَيْنَا طَٓائِع۪ينَ demişlerdir. Táat ise, cemâat ile daha efdal ve daha ahsendir.” [35]

“Hılkat denilen şerîat-ı fıtriyye, meczûb ve misâfir olan küre-i Arz’a farz etmiştir ki: Şemse iktidâ eden yıldızların safında durmak, şüzûz etmemek... Zîrâ, zemîn zevciyle berâber اَتَيْنَا طَٓائِع۪ينَ demişlerdir. Táat ise cemâatle daha ahsendir.” [36]

Álemin tekvînen bir imâmın riyâseti altında cemâat hâlinde

Lügat: küre-i arz, safbeste, mevlevî, alâmet, vâcib