Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

evâmir-i İlâhiyyeye itáat edip nizám-ı álemi muhâfaza etmesi, nev-ı beşere şöyle bir ders-i ibret verir:

Ey nev-ı beşer! Bir imâmın riyâseti altında cemâat hâlinde evâmir-i teklîfiyyeye itáat etmek súretiyle hayât-ı ictimâıyyenizin nizám ve intizámını te‘mîn ediniz. Sakın ihtilâf ve tefrikaya girmeyiniz. [37] O imâm da, Resûl-i Ekrem (asm)’dır ve Kitâb ve Sünnet’le hükm eden hulefâ-yi İslâm’dır.

Evet, itáat eden bir kavim, bir imâmın ve reîsin emri altında çalışır. İtáat etmeyen bir kavim ise, ihtilâf ve tefrika âteşine düşer. Böyle bir kavmin, hayât-ı ctimâıyyelerinde huzúr ve sükûn olmaz. Bu durumda sultán, cebren o kavmi emrine itáat ettirir.

Rubûbiyyet ve saltanat kelimelerinin ma‘nâlarını anladıktan sonra deriz ki: Cenâb-ı Hakk’ın saltanatı, rubûbiyyet-i ámme derecesindedir. Ya‘nî, o Zât-ı Akdes, her şeyin Sultán’ı olduğu gibi; her şeyin ve her bir şeyin dahi doğrudan doğruya Rabbi’dir. Nasıl ki; bir devlette sultán bir olur, fakat icrââtta müstakil değildir; onun me’murları, tasarruf ve icrââtta onun ortakları ve yardımcıları hükmündedir. Ya‘nî, dünyevî sultánların saltanatları, rubûbiyyet derecesinde değildir. Cenâb-ı Hakk’ın saltanatının me’mûrları olan esbâb ve melâike ise, hâşâ, o Zât-ı Akdes’in muínleri ve şerîkleri değildirler. Belki, onlar, rubûbiyyet-i İlâhiyyenin seyircileri, dellâlları ve nezáretçileridir. O me’mûrlar dahi, Rablerinin havl ve kuvvetiyle nezáret ederler. Cenâb-ı Hak, hem o esbâbın, hem de müsebbebâtın; hem o melâikenin, hem de onların nezáret ettikleri mevcûdâtın Rabbidir.

Lügat: ders-i ibret, saltanat, tasarruf, dünyevî, tefrika, hulefâ, kelime, sünnet, tefrik, sükûn