Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

ve emirlerimi kabûl edersiniz; ya da sizi cebren yaratır ve hakkınızdaki kánûnlarımı da cebren icrâ ederim.” Semâ ve Arz; “Biz itáat ederek senin hudûd-i mülküne geliriz” dediler. Müellif (ra), “25. Söz Mu‘cizât-ı Kur’âniyye” adlı eserinde bu âyet-i kerîmeyi şöyle tefsîr etmiştir:

فَقَالَ لَهَا وَلِلْاَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا اَوْ كَرْهًاۜ قَالَتَٓا اَتَيْنَا طَٓائِع۪ينَ

Ya‘nî, ‘Yâ Arz! Yâ semâ! İster istemez geliniz, hikmet ve kudretime râm olunuz. Ademden çıkıp, vücûdda meşhergâh-ı san‘atıma geliniz’ dedi. Onlar da: ‘Biz kemâl-i itáatle geliyoruz. Bize gösterdiğin her vazífeyi Senin kuvvetinle göreceğiz.’ [34]

Suâl: “Şâyet semâ ve Arz, emr-i İlâhîye inkıyâd etmeseydi, netîcede Cenâb-ı Hak onları kerhen ve cebren emrine itáat ettirseydi durum ne olurdu? ”

Elcevâb: Cenâb-ı Hak, onlara; “Sizi bir nizám ve intizáma tâbi‘ tutup cebren vücûda getireyim mi?” diye suâl ettiğinde onlar; “Ey nihâyetsiz azamet ve kudret sáhibi olan Rabbimiz! Cebre gerek yoktur. Biz hakkımızda ta‘yîn ettiğin kánûna itáat eder, nizám-ı áleme riáyet eder, biribirimizle anlaşırız” dediler.

İşte âyet-i kerîmede geçen طَوْعًا ve طَٓائِع۪ينَ kelimelerinin ma‘nâsı budur. Ya‘nî, Cenâb-ı Hak onlara hıtáben, “Güneş gibi bir imâmı size ta‘yîn ederim. Hepiniz, Güneş’in emri altında çalışır mısınız?” dediğinde; semâ ve içinde bulunan seyyârât, Arz ve içinde bulunan bütün mahlûkát cevâben, “Evet, kabûl ederiz” dediler. İşte bakın! Güneş imâmdır. Hepsi onun emri

Lügat: meşhergâh, udre(t), hergâh, hikmet, kelime, meşher, retime