Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

“Sultán” kelimesinin ma‘nâsı, “Hâkim” kelimesinin ma‘nâsından biraz daha farklıdır. Hâkim; kánûnu koyan ve hükmü verendir. Sultán ise; o kánûnu fiilen icrâ edendir. Meselâ; mahkemeler, pâdişâhın Hâkim isminin mazharıdır. Çünkü, hâkimler, kánûn ile hükm ederler. Askerler ise; Sultán isminin mazharlarıdır. O kánûnun tatbîkıyle vazífelidirler. Öyle de, Cenâb-ı Hak, Hâkim’dir. Tekvînî ve teklîfî bütün kánûnları O vaz‘ etmiştir. Hâkim isminin a‘zamî mertebede mazharı, Hazret-i Cebrâîl’dir. Cenâb-ı Hak, aynı zamânda Sultán’dır. Bu kánûnları bi’l-fiil icrâ ve tatbîk eder; itáat edenleri mükâfâtlandırır; isyân edenleri de cezâlandırır. Kâinâtın umûruna müvekkel amele melekleri de Sultán isminin mazharlarıdır.

Cenâb-ı Hak, semâ ve Arz’ı yaratmadan evvel, ilm-i İlâhîde vücûd-i ilmîleri bulunan semâ ve Arz’a şöyle emir buyurdu: اِئْتِيَا طَوْعًا اَوْ كَرْهًا “(İsteyerek ve istemeyerek vücûda geliniz.) Artık sizin vücûd álemine çıkmanız takdîr olunmuştur. Siz râzı olsanız da olmasanız da her hâlde vücûda geleceksiniz.” [32]

Semâ ve Arz, bu emr-i İlâhîye şöyle cevâb verdiler: اَتَيْنَا طَٓائِع۪ينَ “Senin emrine münkád olarak vücûda gelmek isteriz.” [33]

Ya‘nî, Cenâb-ı Hak, ilm-i İlâhîde vücûd-i ilmîleri bulunan semâ ve Arz’a şöyle bir hıtábda bulundu: “Sizi halk edip size vücûd-i háricî vereceğim. Ya Bana itáat ederek vücûd kánûnlarını

Lügat: mahkeme, mertebe, fiilen, kelime, sinin, âdiş