Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Suâl: “Doksân dokuz esmâ-i hüsnâdan otuz üçü sâdece celâlli, otuz üçü sâdece cemâlli, otuz üçü de sâdece kemâlli midir?”

Elcevâb: Hayır. Cenâb-ı Hakk’ın her bir isminde, hem celâl, hem cemâl, hem de kemâl vardır. Çünkü, bunlar, biri birisiz olmaz. Fakat, celâlli esmâda celâl; cemâlli esmâda cemâl; kemâlli esmâda da kemâl hâkim ve asıldır, diğerleri tebeídir. Meselâ; Azîz isminde celâl hâkimdir ve asıldır; cemâl ve kemâl ise tebeídir. Rahmân isminde cemâl hâkimdir ve asıldır; celâl ve kemâl ise tebeídir. Sáni‘ isminde kemâl hâkimdir ve asıldır; celâl ve cemâl ise tebeídir. Ve hâkezâ, biri esâs olur, diğerleri tebeí olur. Bu esmânın âsâr üzerindeki tecelliyyâtında da durum aynıdır. Konu ile alâkalı iki misâl zikr edeceğiz:

Birinci Misâl: Her gündüzden sonra gecenin gelmesi bir inkılâbdır; taaccübü ifâde eden bu inkılâbda celâlli esmânın tecellîsi asıl olarak görünür. Bu inkılâb içinde görünen tasarrufât-ı İlâhiyyeye delâlet eden kemâlli esmâ ve ihsânât-ı İlâhiyyeye şehâdet eden cemâlli esmânın tecellîsi ise, tebeí olarak görünür. 

Hem meselâ; gündüzün tekâmül edip kemâle ermesinde bir tasarruf görünüyor. Bu tasarruf, kemâl-i İlâhînin tecelliyyâtından gelir. Kibriyâ ve azamet-i İlâhiyyeyi ifâde eden bu tasarrufta kemâlli esmânın tecellîsi asıl olarak müşâhede edilir. O tasarruf içinde görünen inkılâba delâlet eden celâlli esmâ ve ihsânât-ı İlâhiyyeye şehâdet eden cemâlli esmânın tecellîsi ise, tebeí olarak görünür. 

Hem meselâ; gündüz içerisinde hadsiz niam-ı İlâhiyye tezáhür eder. Bu ni‘metler, cemâl-i İlâhînin tecelliyyâtından gelir.

Lügat: tasarrufât, tasarruf, taaccüb, tekâmül, birinc, hadsiz, dilir