Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

álemi var. Hem o álemin keyfiyyeti, o adamın kalbine ve ameline tâbi‘dir. Nasıl ki âyînende görünen muhteşem bir sarây, âyînenin rengine bakar. Siyâh ise, siyâh görünür. Kırmızı ise, kırmızı görünür. Hem onun keyfiyyetine bakar. O âyîne şişesi düzgün ise, sarâyı güzel gösterir. Düzgün değil ise, çirkin gösterir. En nazik şeyleri kaba gösterdiği misillü; sen kalbinle, aklınla, amelinle, gönlünle, kendi áleminin şeklini değiştirirsin. Ya aleyhinde, ya lehinde şehâdet ettirebilirsin. 

“Eğer namâzı kılsan, o namâzın ile o álemin Sáni-ı Zü’l-Celâl’ine müteveccih olsan; birden, sana bakan álemin tenevvür eder. Ádetâ namâzın bir elektrik lambası ve namâza niyyetin, onun düğmesine dokunması gibi, o álemin zulümâtını dağıtır ve o herc ü merc-i dünyeviyyedeki karma karışık perîşâniyyet içindeki tebeddülât ve harekât, hikmetli bir intizám ve ma‘nidâr bir kitâbet-i kudret olduğunu gösterir.  اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَاْلاَرْضِ âyet-i pür-envârından bir nûru, senin kalbine serper. Senin o günkü álemini, o nûrun in‘ikâsıyla ışıklandırır. Senin lehinde nûrâniyyetle şehâdet   ettirir.” [203]

Müellif (ra), “Lem‘alar” adlı eserinde ise dünyânın üç yüzünü şöyle îzáh etmiştir:

“Sonra ekser nâsın áşık ve mübtelâ olduğu dünyâya baktım. Nûr-i Kur’ân ile gördüm ki; biribiri içinde üç küllî dünyâ var. Birisi esmâ-i İlâhiyyeye bakar, onların âyînesidir. İkinci yüzü âhirete bakar, onun mezraasıdır. Üçüncü yüzü, ehl-i dünyâya bakar, ehl-i gafletin mel‘abegâhıdır. Hem herkesin bu dünyâda koca bir

Lügat: ehl-i gaflet, ehl-i dünyâ, herc ü merc, tebeddülât, keyfiyyet, pür-envâr, muhteşem, tebeddül, tenevvür, harekât, lehinde, udre(t), hikmet, rengin, âhiret, çirkin, küllî, misil, âhire, şişe