Dokuzuncu Söz/Metin

Hem mürûr-i zamânla ehl-i kubûrun bakıyye-i âsârı dahi şu dünyâdan kesilmesiyle bütün bütün başka áleme geçmesindeki Hálık-ı Mevt ve Hayât’ın şuûnât-ı İlâhiyyesini andırır.

Şerh

olan Hakîm-i Zü’l-Kemâl’in icrâât-ı İlâhiyyesini hátırlatır.) Ya‘nî, bu gündüz, izn-i İlâhî ile nasıl vefât edip siyâh kefenini giydiyse; günlerin deverânından sonra bir gün gelecek, kocaman yaz mevsiminin yeşil sahîfesi de kapanır; yerine kış mevsiminin beyâz sahîfesi gelir ve yeryüzü onunla kefenlenir; böylece küre-i Arz, önce başına yeşil bir külâh takar; daha sonra o külâhı çıkarır, yerine beyâz bir külâh giyer.

Gündüzün geceye, yazın kışa çevrilmesi, esmâ-i İlâhiyyenin iktizásıdır. Esmâ-i İlâhiyye öyle iktizá ediyor. Elláh’ın bir ismi, مُقَلِّبُ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ 'dır ki; bu isim, dâimî olarak gece-gündüzün biribirini ta‘kíb etmesini iktizá eder. Elláh’ın bir ismi de مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ ’dir ki; bu isim de Güneş ve Ay’ın teshír edilip yaz ve kışın değiştirilmesini iktizá eder.

Demek, bütün bu fa‘áliyyet ve deverân, esmâ-i İlâhiyyenin iktizásıdır. Hem bu küçük dâireyi, ya‘nî gece ve gündüzü, kış ve yazı çeviren kim ise; büyük dâireyi, ya‘nî asırları ve dehrleri çevirip insânı ve álemi vefât ettiren de yine aynı Zât olduğunu bildirir.

(Hem mürûr-i zamânla ehl-i kubûrun) kabir hayâtına mazhar olanların (bakıyye-i âsârı) geriye kalan izleri, eserleri (dahi şu dünyâdan kesilmesiyle bütün bütün başka áleme geçmesindeki Hálık-ı Mevt ve Hayât’ın) hayâtı ve ölümü yaratan Elláh’ın (şuûnât-ı İlâhiyyesini) tasarrufât-ı İlâhiyyesini (andırır.) 

Lügat: küre-i arz, tasarrufât, tasarruf, mevsim, simin