Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Belki, o mahbûblarda, sebeb-i muhabbetiniz olan hüsn ü ihsân, fazl ü kemâl, o Mahbûb-i Bâkí’nin cilve-i cemâl-i bâkísinden çok perdelerden geçip, gáyet zayıf bir gölgenin gölgesidir. Onların zevâlleri sizleri incitmesin. Çünkü, onlar bir nev‘í âyînelerdir. Âyînelerin değişmesi şa‘şaa-i cemâlin cilvesini tâzeleştirir, güzelleştirir. Mâdem O var, her şey var.” [163]

Evet, Kadîm-i Bâkí ve Kayyûm-i Sermedî’ye îmân ile intisâb eden ve ubûdiyyet ile hizmetine giren bir abd-i mü’min görür ki; hakíkatte hîç bir şey yok olmaz. Ne gece yok olur, ne gündüz. Ne mevsimler yok olur, ne seneler. Ne insânlar yok olur, ne sâir zî-hayât. Ne asırlar yok olur, ne dehrler. Ne álem yok olur, ne içindeki mevcûdât. Kısaca, álemin ilk yaratıldığı günden tâ kıyâmet gününe kadar vücûd ni‘metine mazhar olan hîç bir mevcûd, adem-i sırfa (adem-i mutlaka) mahkûm olmaz. Zîrâ, adem-i sırf yoktur; bir ilm-i muhît var. Belki, dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkan, vücûd-i háricî giyen bu mevcûdât, ölüm ile tekrâr dâire-i ilme geçerler; haşir sabâhında ise, tekrâr dâire-i kudrete çıkıp bekáya mazhar olurlar. Müellif (ra), “Mektûbât” adlı eserinde bu konuyu şöyle îzáh etmiştir:

“Cenâb-ı Hak öyle bir Kadîr-i Mutlak’tır ki; adem ve vücûd, kudretine ve irâdesine nisbeten iki menzil gibi, gáyet kolay bir súrette oraya gönderir ve getirir. İsterse bir günde, isterse bir ânda oradan çevirir. Hem adem-i mutlak zâten yoktur, çünkü bir ilm-i muhît var. Hem dâire-i ilm-i İlâhînin hárici yok ki, bir şey ona atılsın. Dâire-i ilim içinde bulunan adem ise, adem-i háricîdir ve vücûd-i ilmîye perde olmuş bir unvândır. Hattâ, bu mevcûdât-ı ilmiyyeye ba‘zı ehl-i tahkík ‘a‘yân-ı sâbite’ ta‘bîr etmişler. 

Lügat: muhabbet, nisbeten, sermedî, udre(t), bit(e), gönder, hizmet, mahkûm, menzil, mevsim, nisbet