Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Vücûdunda tavattun etmeye niyyet eden hastalıklar, ölümün keşif kollarıdır. Maahâzâ, ebedî ömrün önündedir. O ömr-i bâkíde göreceğin râhat ve lezzet, ancak bu fânî ömürde sa‘y ve çalışmalarına bağlıdır. Senin o ömr-i bâkíden hîç haberin yok! Ölüm sekerâtı  uyandırmadan  evvel  uyan!” [143]

Cenâb-ı Mevlâ (cc), kalem-i kudretiyle mevcûdâtı gece ve gündüz denilen iki sahîfe üzerine yazıyor. Gazete okumak istersen, günün iki sahîfesini oku. Bak! Ne kadar hayât ve memât; ne kadar visál ve zevâl haberlerini görürsün. Bir günün sahîfesini okuduğun zamân, insân nev‘ınden en az otuz bin cenâze haberini okursun. İşte, insânı dehşete düşüren ve düşündüren bir haber!

Bu asırda gaflet perdesi kalınlaştığı; sefâhet ve dalâlet, ibtál-i hisse sebeb olduğu için, ekser insânlar bu hali hiss edemiyor. O kadar dünyevî meşgúliyyet ve lehviyyât içinde sarhóş olup boğulmuşlar ki; artık akıl vazífesini îfâ etmiyor; hayvânî hisler kendilerinde hüküm sürüyor. Bu sebeble ölümün hakíkatini görmüyor, deve kuşu gibi başını gaflet kumuna sokuyor. İşte, insânı bu derin gaflet uykusundan uyandıran yegâne çâre, namâz vâsıtasıyla dergâh-ı İlâhîye ilticâ etmektir.

İnsân tam tekemmül eder, işlerini yoluna koyar, “Artık dünyâda râhat edeceğim” der; birden hesâba katmadığı ölüm, ummadığı bir zamânda, ummadığı bir yerde, ummadığı bir şekilde başına gelir. [144] Kendisine; “Haydi yolcusun! Kalk, yoluna devâm et!” denilir. Molla Cezerî (rh) şöyle demiştir:

Lügat: tavattun, tekemmül, dehş(e), dünyevî, udre(t), dehşet, dergâh, yegâne, şekil