Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Kocaman Güneş, tam tepedeyken zevâle meyl etti. Kocaman Güneş zevâle meyl ederse, elbette gün, sene, insân ve álem de buna bağlı olarak zevâle meyl edip yıpranır, netîcede ölüme mahkûm olur. Mâdem zamânı durduramıyoruz, buna bağlı olarak âhiret yolculuğunu da durduramıyoruz. Öyleyse, o yolculukta aç, susuz, yaya, perîşân bir vaz‘ıyyette gitmemek için zâd ü râhile hâzırlamak gerekir. [132] O zâd ü râhile, başta namâz olmak üzere evâmir-i İlâhiyyeye imtisâl, nevâhî-yi İlâhiyyeden ictinâb etmektir. Müellif (ra), “Sözler” adlı eserinde şöyle buyuruyor:

“O bilet, sened ise; başta namâz olarak edâ-yi ferâiz ve terk-i kebâirdir. Öyle mi? Evet, bütün ehl-i ihtisâs ve müşâhedenin ve bütün ehl-i zevk ve keşfin ittifâkıyla; o uzun ve karanlıklı ebedü’l-âbâd yolunda zâd ü zahíre, ışık ve burâk; ancak Kur’ân’ın evâmirini imtisâl ve nevâhîsinden ictinâb ile elde edilebilir. Yoksa, fen ve felsefe, san‘at ve hikmet, o yolda beş para etmez. Onların ışıkları kabrin kapısına kadardır.” [133]

“Ey sersem nefsim! Acabâ, şu vazífe-i ubûdiyyet netîcesiz midir, ücreti az mıdır ki, sana usanç veriyor? Hâlbuki, bir adam sana bir kaç para verse veyâhúd seni korkutsa, akşâma kadar seni çalıştırır ve fütûrsuz çalışırsın. Acabâ, bu misâfirháne-i dünyâda áciz ve fakír kalbine kút ve gınâ, ve elbette bir menzilin olan kabrinde gıdâ ve ziyâ, ve herhâlde mahkemen olan Mahşerde sened ve berât, ve ister istemez üstünden geçilecek Sırât Köprüsü’nde nûr ve burâk olacak bir namâz, netîcesiz midir veyâhúd ücreti az mıdır?” [134]

Lügat: ehl-i zevk, elbette, felsefe, mahkeme, ferâiz, hikmet, mahkûm, menzil, âhiret, âhire