Hâlbuki, hayâtın tekâlifi gáyet ağırdır. Hem insâniyyet onu kâinâtla alâkadâr etmiştir. Hâlbuki, sevdiği, ünsiyyet ettiği şeylerin zevâl ve firâkı mütemâdiyyen onu incitiyor.

(Hâlbuki, hayâtın tekâlifi gáyet ağırdır.) Hayât senden ne istiyor, bir düşün! Devâm ve bekásı için, levâzımât-ı hayâtiyyeyi istiyor. Meselâ; hayât-ı insâniyyenin devâm ve bekásı için havâya, suya, Güneş’e, toprağa, gece ve gündüze, mevsimlere, maádin, nebâtât ve hayvânâta, meskene, rızka, libâsa ihtiyâcı vardır. Bu ihtiyâclardan bir tânesi noksán olsa, insânın hayâtı devâm etmez. Bu ihtiyâcâtı ihzâr etmek noktasında insânın elinden hîç bir şey gelmiyor. Zîrâ, iktidârı gáyet kısa, sermâyesi ise pek azdır. Mâdem hakíkat budur; öyle ise en iyisi, insân, verilene kanâat edip uzun uzun emellerden vaz geçmelidir ki, huzúr bulsun. Bu álemde neyi düzeltebilirsin? Dünyâyı mı düzelteceksin? Álem-i insâniyyetin ıslâhını istersin, ancak buna güç yetiremezsin. Kış geldi, soğuğun elemini def‘ edebilir misin? Yaz geldi, sıcağın eleminden kurtulabilir misin? İnsân; “Havâ, ne kadar güzel!” der. Ardından yağmur gelir, havâ bozulur, tadı kaçar. Evinin çatısı su damlatır. Biri, “Odunum yok” diyor. Diğeri, “Kömürüm yok” diyor. Hâkezâ, hayâtın tekâlifi gáyet ağırdır.

(Hem insâniyyet onu kâinâtla alâkadâr etmiştir.) İnsân, bütün kâinâtın hulâsası olduğu için, bütün mevcûdâtla alâkası vardır. (Hâlbuki, sevdiği, ünsiyyet ettiği şeylerin zevâl ve firâkı mütemâdiyyen onu incitiyor.