Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

ve rezîl olur. İşte böyle bir vaz‘ıyyetteki insânın nokta-i istinâdı, nihâyetsiz kudret-i İlâhiyyedir; nokta-i istimdâdı ise nihâyetsiz rahmet-i Rabbâniyyedir. Elláh’ın emri ve izni olmadan hîç bir kuvvet, onun belâ ve düşmânlarını def‘ edemez. Hîç bir kuvvet de onun ihtiyâcâtına cevâb veremez, imdâdına yetişemez, ona merhamet edemez. Elbette böyle dehşetli iki yara ile mübtelâ olan bir insân, ancak tevekkül ve duá ile dergâh-ı İlâhîye ilticâ etmek súretiyle bu iki yarasını tedâvî edebilir. Bu da ancak namâz ile mümkündür. Müellif (ra), bu konuda şöyle buyurmuştur:

“İnsân, kâinâtın ekser envâına muhtâc ve alâkadârdır. İhtiyâcâtı álemin her tarafına dağılmış; arzûları ebede kadar uzanmış. Bir çiçeği istediği gibi, koca bir bahârı da ister. Bir bahçeyi arzû ettiği gibi, ebedî Cennet’i de arzû eder. Bir dostunu görmeye müştâk olduğu gibi, Cemîl-i Zü’l-Celâl’i de görmeye müştâktır. Başka bir menzilde duran bir sevdiğini ziyâret etmek için o menzilin kapısını açmaya muhtâc olduğu gibi; berzaha göçmüş yüzde doksân dokuz ahbâbını ziyâret etmek ve firâk-ı ebedîden kurtulmak için, koca dünyânın kapısını kapayacak ve bir mahşer-i acâib olan âhiret kapısını açacak, dünyâyı kaldırıp âhireti yerine kuracak ve koyacak bir Kadîr-i Mutlakın dergâhına ilticâya muhtâcdır.

“İşte, şu vaz‘ıyyette bir insâna hakíkí ma‘bûd olacak, yalnız, her şeyin dizgini elinde, her şeyin hazînesi yanında, her şeyin yanında nâzır, her mekânda hâzır, mekândan münezzeh, aczden müberrâ, kusúrdan mukaddes, nakstan muallâ bir Kadîr-i Zü’l-Celâl, bir Rahîm-i Zü’l-Cemâl, bir Hakîm-i Zü’l-Kemâl olabilir. 

Lügat: mahşer-i acâib, merhamet, mukaddes, tevekkül, dehş(e), elbette, udre(t), dehşet, dergâh, kündür, menzil, âhiret, istim, âhire