Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Dördüncü Devre: Dünyânın kıyâmet ibtidâsındaki harâbiyyet devresidir.

Beşinci Devre: Dâr-ı imtihân olan dünyânın bütün bütün kapanması  devresidir.

Altıncı Devre: Álem-i Berzah devresidir.

Yedinci Devre: Sabâh-ı haşir devresidir.

Bu tahkíkáta göre; haşir sabâhından, Cennet ehlinin Cennet’e; Cehennem ehlinin de Cehennem’e gidinceye kadar olan devre, yedinci devredir. Bu ma‘nâya göre; Kur’ân-ı Hakîm’de geçen بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ta‘bîrinden murâd; evkát-ı mahdûde [110] ve âhiru’l-eyyâm [111] denilen mezkûr yedinci devredir. Bu tahkíkáta göre; haşir ve mahşer meydânındaki hesâb, mîzân, sırât gibi hâdisâtın vücûd bulduğu gün, dünyâ günlerinden sayılır ve dünyâ günlerinin son günüdür. Ebediyyet álemi ise, sekenelerinin Cennet ve Cehennem’e idhálinden sonra başlar.

Diğer bir görüşe göre ise; dünyânın ömrü yedi gündür. Haşir sabâhı, bu yedi günde dâhıl değildir. Âyât-ı Kur’âniyyenin 6666 adedi buna işâret eder. [112]

Bu görüşe göre, بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ta‘bîrinden murâd; haşir sabâhıyla başlayan ve ebedî olan âhiret   günüdür. [113]

Lügat: cehennem, ediyye, mezkûr, âhiret, hâdis, âhire