kılmak súretiyle edâ edilebileceğini ve bu namâzların nasıl kılınacağını bizlere öğreten hadîs-i şerîfler ve tatbîkát-ı Nebeviyyedir.

Suâl: “Beş vakit namâza işâret eden bu âyet-i kerîmelerde, akşâm namâzının diğer vakit namâzlarına takdîm edilmesinin sebeb-i hikmeti nedir?”

Elcevâb: Namâzın bu beş vakitte kılınmasının tekvînî kánûnlarla muvâfakatını bildirmek içindir. Zîrâ, Kur’ân, kâinâta tekvînî kánûnlar nazarıyla bakar. Elláh’ın kâinâtta vaz‘ ettiği tekvînî kánûnlara göre ise; evvelâ gece, daha sonra gündüz yaratılmıştır. Buna binâen önce akşâm, daha sonra gündüz gelir. Bu tekvînî kánûna muvâfakat için âyet-i kerîmelerde önce akşâm namâzı zikr edilmiş; böylece tekvîn ile teklîf birleştirilmiştir. Hadîs-i şerîflerde öğle namâzından başlamasının sebebi ise, teklîfi ifâde etmek içindir. Zîrâ, ilk farz namâzın kılınması, öğle namâzıyla başlamıştır. Cebrâîl (as)’ın, Peygamber (asm)’a kıldırdığı ilk namâz, öğle namâzıdır.

Hem تُمْسُونَ  kelimesinde zikr edilen akşâm vaktinin diğer vakitler üzerine takdîm edilmesinin bir hikmeti de, haşre delîl getirmektir. Zîrâ, haşir, ancak bu álemin harâbiyyeti demek olan kıyâmetten sonra vukú‘ bulacaktır. Akşâm ise, günün harâbiyyeti demektir ve harâbiyyet-i álemin bir misâli ve bir nümûnesi hükmündedir. Zîrâ, “Kıyâmet, akşâm vakti kopacaktır” şeklinde rivâyet-i hadîsiyye vardır. Her akşâm, gündüzü harâb edip, her sabâh yeniden haşr eden kim ise; akşâm vaktinde álemin kıyâmetini koparıp haşir sabâhında bütün mevcûdât-ı álemi yeniden halk ve ihyâ eden de O’dur.