Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Hem ikindi vakti, dünyâ ömrü i‘tibâriyle Asr-ı Saádet’e benzer, onu hátırlatır. Evvel-i hılkat-i álemden tâ Asr-ı Saádet’e kadar olan bütün devirler geçip gitti; böylece zamân i‘tibâriyle álem çapında büyük bir inkılâb vücûda geldi. Peki, bütün zamânlara hükm etmeyen bir kudret, bu inkılâb-ı azími vücûda getirebilir mi? Hem bu tasarrufât içinde küllî niam-ı İlâhiyye tezáhür etti. Zîrâ, álemin şeklini değiştiren ve bütün álem için en büyük bir ni‘met ve rahmet olan Hazret-i Muhammed (asm), Kur’ân gibi kırk vecihle mu‘cize olan bir fermân ile umûm cin ve inse, belki bütün áleme meb‘ús olarak gönderildi. Maddî ve ma‘nevî bütün ni‘metler, o zât-ı Ekrem (asm)’ın risâletiyle kemâl buldu.

Demek, ikindi vakti; hem günün ihtiyârlığını, hem senenin ihtiyârlığını, hem insânın ihtiyârlığını, hem de dünyânın ihtiyârlığını birden hátırlatır; bütün bu vakitlerde tezáhür eden tecelliyyât-ı celâliyyeyi nazara vermekle, bütün bu zevâl ve firâktan hâsıl olan elemden kurtulmak için, ikindi namâzı vâsıtasıyla dergâh-ı İlâhîye ilticâ etmek, fânî mevcûdâta bedel bâkí bir Zât’la bâkıyâne sohbet etmek, nihâyetsiz acz ve zaaf içinde bulunan nev-ı beşer için ne kadar şîrîn bir vazífe-i ubûdiyyet, ne kadar lezzetli bir hizmet-i Mevlâ olduğu düşünülsün! Müellif (ra), bu dört devrede tezáhür eden zevâl ve firâkı ve bu zevâl ve firâkın eleminden kurtulmanın çâresini “26. Lem‘a İhtiyârlar Risâlesi” adlı eserinde şöyle îzáh etmiştir:

“İhtiyârlığa girdiğim zamân; bir gün güz mevsiminde, ikindi vaktinde, yüksek bir dağda dünyâya baktım. Birden gáyet rikkatli ve hazîn ve bir cihette karanlıklı bir hâlet bana geldi. Gördüm 

Lügat: tasarrufât, muhammed, tasarruf, udre(t), dergâh, gönder, hizmet, mevsim, rikkat, âliyye, küllî, simin