4. Semâdır ki; bu da günleri sayan mil hükmündedir.

Müellif (ra), o eserde, zamân cihetiyle dünyânın rükünlerinin ise üç tâne olduğunu beyân etmiştir:

1- Gece ve gündüzdür ki; o sâat-ı kübrânın sâniyelerini sayan iki başlı birer mil hükmündedir.

2- Senelerdir ki; o sâatin dakíkalarını sayan birer ibre vaz‘ıyyetindedir.

3- Asırlardır ki; o sâatin sâatlerini ta‘dâd eden birer iğnedir.

Bu “Dokuzuncu Söz”de ise zamân i‘tibâriyle mezkûr dört rükün (gün, sene, tabakát-ı ömr-i insân, edvâr-ı ömr-i álem) ta‘dâd edilmektedir. Bu i‘tibârla, dünyânın rükünleri, sekiz tâne olur.

Müellif (ra), bu nüktenin baş kısmında bu devirleri icmâlen ifâde ettikten sonra şimdi tafsílen beyân buyuruyor: (Meselâ; fecir zamânı, tulûa kadar) sene i‘tibâriyle (evvel-i bahâr zamânına, hem) tabakát-ı ömr-i insân i‘tibâriyle (insânın rahm-ı mâdere düştüğü âvânına, hem) edvâr-ı ömr-i álem i‘tibâriyle (semâvât ve Arz’ın altı gün hılkatinden birinci gününe benzer ve hátırlatır ve onlardaki şuûnât-ı İlâhiyyeyi ihtár eder.)

Bu dört devrin her birinde de üç mes’ele vardır:

1. Hem acîb bir inkılâb vardır. Bu cihetle tecelliyyât-ı celâ-