Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

cinni, yalnız Bana ibâdet etsinler diye halk ettim” [86 ]âyetinin nassıyla, hılkat-i insâniyyenin yegâne gáyesi ibâdettir. İbâdetin bütün envâı ise, namâzda cem‘ olmuştur. Namâz, kâinâtın en mühim netîcesidir. Elláhu Teálâ kâinâtı insân için, insânı da ibâdet için yaratmıştır. İbâdetin en câmiı ise namâzdır. Mü’min, günde beş def‘a Cenâb-ı Hak tarafından namâza da‘vet edilmektedir. O da, bütün kâinâtın imâmı olarak, onların ibâdetlerini kendi ibâdeti içine alıp Elláh’a takdîm etmektedir. Mevcûdâtın zábitliği gibi yüksek bir rütbeye çıkmaktadır. Bir nev‘ beşeriyyetten tecerrüd ederek mücerred bir rûh olmaktadır. Bunun için namâzda beşer kelâmını konuşmak yasaklanmış, duá ve ezkârın, Elláh’ın kelâmı ve Resûlulláh’ın hadîsi ile Arabca olması emr edilmiştir.

Elhâsıl: Kâinâtın hulâsası olan insân, bütün envâ-ı ibâdâtın bir fihtistesi ve cümle mevcûdâtın tarz-ı ibâdetlerinin bir halîtası olan namâza durduğunda, bütün kâinâtı ma‘nen arkasına alarak Fâtiha-i Şerîfe’yi okumaktadır. Fâtiha ise, Kur’ân-ı Hakîm’in bir hulâsasıdır. Kur’ân ise, semâvî kitâbların hulâsası ve “Yaş ve kuru her şey, Kitâb-ı Mübîn olan Kur’ân-ı Hakîm’de vardır” [87] âyetinin ifâdesiyle, geçmişten geleceğe, zerreden Arş’a kadar bütün kâinât kitâbının hulâsası ve müfessiridir.

Demek, bin bir ism-i İlâhî’nin a‘zamlık mertebede tecellîsine mazhar olan insân, namâz vâsıtasıyla münkeşif bir âyîne olur ve şu küçücük insân, bu mâhiyyetteki bir namâzı kılmakla, ahsen-i takvîm sırrını gösterir.

Lügat: beşeriyyet, tecerrüd, mertebe, fâtiha, yegâne, fâtih