Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Namâzın iki câmiıyyeti vardır:

Birincisi: İslâm dînindeki teklîfî ibâdetlerin bir fihristesi olmasıdır ki; metinde geçen “Namâz dahi bütün ibâdâtın envâını şâmil bir fihriste-i nûrâniyyedir” cümlesi, bu ma‘nâyı ifâde ediyor.

İkincisi: Namâz, cümle mahlûkátın yaptığı tekvînî ibâdetlerin bir hulâsasıdır. Bunu da “bütün esnâf-ı mahlûkátın elvân-ı ibâdetlerine işâret eden bir harîta-i kudsiyyedir” cümlesi ifâde ediyor.

Birinci Câmiıyyetin Îzáhı: Namâz, bütün envâ-ı ibâdâtı şâmil bir fihriste-i nûrâniyyedir. Bu câmiıyyet de üç cihette mütálea edilebilir:

Birinci Cihet: Namâz, beş esâsât-ı İslâmiyyeyi ihtivâ etmektedir.

İkinci Cihet: Namâz, altı erkân-ı îmâniyyeyi tazammun etmektedir.

Üçüncü Cihet: Kur’ân’ın bütün emir ve yasakları namâz içinde bulunmaktadır.

Birinci Cihetin İsbât ve Îzáhı: Namâz, beş esâsat-ı İslâmiyyeyi ihtivâ etmektedir. Çünkü, kelime-i şehâdet, namâzda âşikâr mevcûddur. Musallî, namâz boyunca yeme ve içmeden men‘ edilmekle oruç tutmaktadır. Ka‘be’ye yönelip hayâlen onu ziyâret etmekle hacc etmiştir. Müellif (ra), şöyle buyuruyor:

“Arkadaş! Vaktin evvelinde, Ka‘be’yi hayâlen nazara almakla namâz kılmak mendûbdur ki, biribirine giren dâireler gibi Beyt’in etrâfında teşekkül eden safları görmekle, yakın saflar Beyt’i ihâta 

Lügat: kelime-i şehâdet, tazammun, teşekkül, birinc, fihris, kelime, âmiyy