mihrâb hükmüne geçti. Ben bu fırsattan istifâde ederek o safları işhâd edip, tahiyyâtta getirdiğim,

اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ

olan îmânın tercümânını mübârek Haceru’l-Esved’e tevdî‘ edip emânet bırakıyorum derken, birden bir vaz‘ıyyet daha açıldı. Gördüm ki: Dâhıl olduğum cemâat üç dâireye ayrıldı:

“Birinci Dâire: Rû-yi zemînde mü’minler ve muvahhidîndeki cemâat-ı uzmâ.

“İkinci Dâire: Baktım, umûm mevcûdât, bir salât-ı kübrâda, bir tesbîhât-ı uzmâda, her táife kendine mahsús salevât ve tesbîhât ile meşgúl bir cemâat içindeyim. ‘Vezáif-i eşyâ’ ta‘bîr edilen hidemât-ı meşhûde, onların ubûdiyyetlerinin unvânlarıdır. O hâlde اَكْبَرُ اَللّٰهُ deyip hayretten başımı eğdim, nefsime baktım:

“Üçüncü bir dâire içinde, hayret-engîz záhiren ve keyfiyyeten küçük, hakíkaten ve vazífeten ve kemmiyyeten büyük, bir küçük álemi gördüm ki; zerrât-ı vücûdiyyemden tâ havâss-ı záhiriyyeme kadar, táife táife vazífe-i ubûdiyyetle ve şükrâniyye ile meşgúl bir cemâat gördüm. Bu dâirede, kalbimdeki latífe-i Rabbâniyyem, نَسْتَع۪ينُ وَاِيَّاكَ نَعْبُدُ  اِيَّاكَ o cemâat nâmına diyor. Nasıl, evvelki iki cemâatte de lisânım, o iki cemâat-ı uzmâyı niyyet ederek demişti.

“Elhâsıl: نَعْبُدُ  nûn’u, şu üç cemâate işâret ediyor.” [62]