Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

O zât-ı Ekrem (asm), Mi‘râc-ı Ekber’de ise, izn-i Rabbânî ile mebde’ ile müntehâyı birleştirdi. Ya‘nî, hılkat-ı álem hengâmında hangi álem, onun hangi mübârek a‘zásından halk edilmiş ise, Mi‘râc’da o álemler, onun zât-ı Mübârek’inde nasıl toplandığını müşâhede etti. Nasıl ki; bir ağaç çekirdekten vücûd bulur. Daha sonra dal-budak salar, gelişir. Tekrâr meyvesinde cem‘ olunur. Aynen öyle de, Nûr-i Muhammedî (asm) bir çekirdek gibidir. Hılkat şeceresi, o çekirdekten dal-budak salıp gelişmiş; daha zonra o ağacın meyvesi hükmünde olan Resûl-i Ekrem (asm)’ın cesed-i mübârekinde cem‘ olunmuştur. Resûl-i Ekrem (asm), Mi‘râc-ı Ekber’de bütün álem, bir çekirdek mesâbesinde olan Nûrundan nasıl yaratıldığını ve tekrâr cesed-i mübârekinde nasıl derc edildiğini müşâhede etti. İşte, Mi‘râc-ı Ekber-i Nebevî’nin bir hikmeti de budur. Beş vakit namâz ise, Mi‘râc-ı Ekber-i Nebevî’nin sırrını taşıyor. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

“Her zî-îmân, namâzın ef‘ál ve erkânına fikrini bindirip, bir nev‘í Mi‘râcla kâinâtı arkasına alıp huzúra kadar gider.” [58]

Nasıl ki; tekvîn cihetiyle álem insândan yaratıldı ve bir daha nümûne olarak toplanıp insân oldu. Aynen öyle de, teklîf ve ubûdiyyet cihetiyle de insân, Resûl-i Ekrem (asm)’ın Mi‘râc’ının gölgesi altında müntehâdan mebdee gitmesi lâzımdır. Tâ ki, mebde’ ile müntehâ ittisál etsin. İşte şu ittisáli te’sîs eden, namâzdır. Onun için namâz, mü’minin Mi‘râc’ıdır. Namâz demek, birden insânın kábiliyyetinin inkişâfı demektir. Böyle bir namâz ise, kâmil namâzın hakíkatidir. Bizim gibi ámîler, o 

Lügat: muhammedî, muhammed, şecer(e), hengâm, hikmet, nebevî, kâmil