Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

hayâl böyle ise; akıl, kalb ve sâir letáifin dâire-i vüs‘atı ne kadar büyük ve geniş olduğu kıyâs edilsin.

Demek, insân, álem kadar büyüktür. Belki, álemden daha büyüktür. Çünkü, bin bir ism-i İlâhî, álemin ancak hey’et-i mecmûasında görünür. İnsânda ise bin bir isim, bir tek ferdinde tezáhür etmektedir. Resûl-i Ekrem (sav)’e intisâb sırrıyla şu hâlet vuzúhen görünür. O zât-ı Ekrem (asm), Mi‘râc gecesinde bin bir ism-i İlâhînin tecelliyyâtını, hem âyîne-i rûhunda görmüş, hem de álemde müşâhede etmiştir. Lâ zamânî, lâ mekanî ve lâ keyfî bir súrette tecelliyyât-ı Zâtiyye ile müşerref olmuştur. O tecelliyyâtın hakîkati mekânsız olmakla berâber, onun tecellî merkezi insândır. Hâlbuki, hakíkatte Elláh hakkında mekân tahayyül edilemez. O’nun Zât’ı mekândan münezzehtir; esmâ ve sıfâtıyla her yerde hâzır ve nâzırdır ve o Zât-ı Akdes’i ancak esmâ ve sıfâtıyla tanıyabiliriz.

اَلرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى âyet-i kerîmesinin sırrıyla; Zât-ı Akdes-i İlâhî, lâ zamânî, lâ mekanî ve lâ keyfî bir súrette Arş’ın üzerine tecellî ettiği zamân; bütün álem, zerreden Arş’a kadar her şey pervâne gibi o Nûr-i Muhammedî (asm)’ın etrâfında pervâza başlar. Zîrâ, o Nûr, hılkat-i álemin çekirdeği; zât-ı Risâlet (asm) ise şecere-i hılkatin meyvesi olması hasebiyle álemin hulâsasıdır ve bin bir ism-i İlâhînin en mükemmel âyînesidir. Bu sebeble, Rahmân isminin tecellîsiyle her şey ona mutí‘ olur. Arş’a bir def‘a tecellî eder, bütün álem o tecelliyyâtın altında vazífesine devâm eder. Her kalbin -husúsan kalb-i Muhammedî (asm)’ın- üzerine tecellî edince, bütün 

Lügat: muhammedî, muhammed, tahayyül, şecer(e), sinin