Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

Aynen bunun gibi, insânda nefis var. O nefis ise, şeytánın meşrebindendir. Fir‘avn’ların, Nemrûd’ların, Şeddâd’ların efkârını taşıyor, onların nümûnesidir.

Nasıl ki; evliyâ-yi ümmeti, Resûl-i Ekrem (sav)’e tebaıyyetle ve sırr-ı verâset-i nübüvvetin gölgesi altına girmekle Resûl-i Ekrem (sav)’in Mi‘râc Gecesindeki terakkıyyât ve seyr u sülûkü gibi bir terakkıyyâta mazhar olur ve bütün ahlâk-ı hasene kendisinde görünmeye başlar. Aynen öyle de, bir abd, sünnet-i seniyyeye ittibâ‘ ederek namâz vâsıtasıyla bu hakíkate mazhar olur ve ahlâk-ı hasene o abdde görünmeye başlar.

Bununla berâber, şu küçücük insân, bin bir ism-i İlâhînin de âyînesidir. Mâdem bütün álem, bin bir ism-i İlâhînin âyînesidir; insân da álemin hulâsasıdır. Öyleyse, álemde tecellî eden bin bir ism-i İlâhî, aynı zamânda insânda dahi tecellî etmektedir. Bu cihette insân, bin bir ism-i İlâhînin nokta-i merkeziyyesi hükmündedir. Bin bir ism-i İlâhî, insân denilen bu mektûb üzerinde ma‘nen yazılıdır. Kalb-i insân, o bin bir ismin ana merkezidir. İnsân, akıl i‘tibâriyle inkişâf etse, içinde Álem-i İmkân’ı keşf edip seyr eder; kalb i‘tibâriyle inkişâf etse, Álem-i Vücûb denilen esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeyi seyr eder. Bununla berâber, seyr u sülûk-i rûhânîde bulunan her insân, bir veyâ bir kaç ismin tecelliyyâtını a‘zamî mertebede; diğer esmânın tecelliyyâtını ise tebeí olarak seyr eder. Zîrâ, esmâ-i İlâhiyye biri birisiz olmaz.  Meselâ; Zât-ı Akdes-i İlâhiyyeyi, Resûl-i Ekrem (sav), “Alîm, Hakîm ve Rahîm” isimleriyle; Hazret-i İbrâhîm (as), O’nu “Rahmân ve Hakîm” isimleriyle; Hazret-i Mûsâ (as), O’nu “Mütekellim” ismiyle; Hazret-i Îsâ (as), “Muhyî ve Kadîr”

Lügat: sünnet-i seniyye, nübüvvet, mertebe, seniyye, übüvvet, meşreb, sünnet