Şerh

وَنَفْسٍ وَمَا سَوّٰيهَا ۞ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوٰيهَا 

“Nefse ve onu cihâzât ve hissiyyâtla hikmet ve adâlet içinde halk edip ona  takvâsını ve günâhlarını ilhâm eden; ya‘nî hayr ve şer yollarını ona beyân ve ta‘rîf eden Zât’a yemîn olsun ki.”[131]  

Bu âyetin evvelki âyetlerle münâsebeti şudur ki:

Sáni‘-i Zü’l-Celâl, cemâl ve kemâl-i ma‘nevîsini görmek ve göstermek ve Kendini tanıttırmak ve sevdirmek için şu kâinâtı bir sarây gibi halk edip kudretinin mu‘cizeleriyle ve rahmetinin ihsânâtı ve hadsiz ni‘metleriyle kâinâtı donattıktan sonra; bu gáyelerin tahakkukuna medâr olacak, O’nun cemâl ve kemâl-i ma‘nevîsini görüp gösterecek, îmân ve ma‘rifetle O’nu tanıyıp itáat ve ubûdiyyetle O’nu sevecek ve kendini O’na sevdirecek, hem hadsiz aczi ve nihâyetsiz fakrıyla kudret ve rahmetinin hazînelerini açacak nefs-i insânı halk etti. Ve bu vazífeleri îfâ etmesi için, onu esmâsının bütün cilvelerine mazhar, nakışlarına medâr ve kâinâta bir misâl-i musaggar súretinde hikmet ve adâletle tesviye etti. Onu hadsiz cihâzât, letáif ve hissiyyâtla techîz etti. Öyle antika bir san‘at ve bir kudret mu‘cizesi yaptı ki, ahsen-i takvîm súretini gösterdi. Fakat, şu vaz‘ıyyetteki bir nefis, eğer bu cihâzâtını gáye-i hılkatine göre, ifrât ve tefrîtten uzak, sırât-ı müstekímde, emr edildiği súrette kullanırsa ancak bu hassâs ve yüksek vazífeleri îfâ edebilir. Eğer sû-i isti‘mâl ile kendi hevâ ve arzûları doğrultusunda kullanıp ifrât ve tefrît ile tecâvüz etse, cinâyeti de pek azím olacaktır. Onun için onun

Lügat: tahakkuk, tesviye, udre(t), antika, hadsiz, hikmet