Şerh

يَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

“Allahu Teâlâ, dilediğini yapar.”^[1]

اِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُريدُ

“Muhakkak ki; Allâhu Teâlâ, neyi irâde ederse, ona hükmeder.”^[2]

 (Suâl: Eâzım-ı Esmâ-i İlâhiyyeden) Allâh’ın en büyük isimlerinden (olan Rahîm ve Hakîm ve Vedûd’un iktizâ ettikleri şefkatperverâne terbiye ve maslahatkârâne tedbîr ve muhabbetdârâne taltîf, nasıl ve ne sûretle, müdhiş) dehşet veren (ve muvahhiş olan) korkutup ürküten (mevt ve adem ile, zevâl ve firâk ile, musîbet ve meşakkatle tevfîk edilebilir?)

Bu eserde Cenâb-ı Hakk’ın Rahîm, Hakîm ve Vedûd (seven ve sevilen) isimleri işleniyor. Müellif (ra), evvelâ; kâinâtta tezâhür eden ef’âli nazara verip bu ef’âl ile Cenâb-ı Hakk’ın bu üç ismini isbât ediyor. Şöyle ki:

1)    Şefkatkârâne terbiye fiili ile Rahîm ismini,

2)    Maslahatkârâne tedbîr fiili ile Hakîm ismini,

3)    Muhabbetdârâne taltîf fiili ile de Vedûd ismini isbât ediyor.

Şimdi bu üç fiilin âlemde nasıl tezâhür ettiğini ve bu esmâya nasıl delâlet ettiklerini kısaca îzâh etmeye çalışacağız:

Birincisi: Kâinâta baktığımız zamân, şefkatperverâne bir terbiye fiili görüyoruz. Fiil, fâilsiz olamayacağına göre, bu şefkatperverâne terbiye fiili, hiç şüphesiz bir Rabb-ı Rahîm’e şehâdet eder. Evet, bu kâinâta bakıp görüyoruz ki; Cenâb-ı Hak, her bir mevcûd için, bâhusûs her bir zîhayât için, bir kemâl noktası ta’yîn etmiştir. O mevcûdu, o kemâl noktasına doğru sevkederken, hem onun hadsiz ihtiyâçlarına cevâb veriyor, hem de zararlı şeylerden onu muhâfaza ediyor. Hayâtının devâm

Lügat: maslahatkârâne, maslahat, meşakkat, muhabbet, perverân, dehş(e), muhakka, terbiye, birinc, dehşet, hadsiz, sevile, şefkat