Şerh

Herkes hakkına râzı olacak. Bu nedenle “Lütfunu beklerim” diyebilirsin, “Niçin vermedi?” diye i’tirâz edemezsin. Herkes O’nun hazîne-i rahmetinden isteyebilir. Zîrâ hazînesi doludur. O hâlde acz ve fakrını bilerek ve ubûdiyyet tavrını takınarak duâ et, ihtiyâcâtını O’ndan iste.

Hem senin bir hakkın zâyi’ olmamış ki; i’tirâza hakkın olsun. Belki senin hakkın, verilen vücûd mertebelerine karşı yalnız şükürdür. Başına gelen belâ ve musîbetlere kaşı vazîfen ise, o belâ ve musîbetlerin bir imtihân olduğunu bilmen ve sabretmendir. Hem o belâ ve musîbetlerin altında gizli olan rahmet, hikmet ve vedûdiyyet-i İlâhiyyenin cilvelerini görüp hissetmendir. Allâh (cc), imtihân ve tecrübeden peygamberlerini bile muaf tutmamış, en şiddetli belâ ve musîbetlerle onları ibtilâ etmiş, o belâ ve musîbetlerden hâsıl olan ecr-i azîmi de onlara ihsân buyurmuştur. Meselâ; O Zât-ı Rahîm, Hakîm ve Vedûd, sırr-ı imtihân olarak Hazret-i Eyyûb (as)’ı can, mal ve evlâd cihetinde musîbete uğratmış, Hazret-i Zekeriyâ (as)’ı testereyle biçtirmiş, Hazret-i Yahya (as)’ın başını kestirmiş, Hazret-i Ìsâ (as)’ı çarmıha gerilmekten kurtarıp göğe yükseltmiş, Hazret-i Muhammed (as)’ı da fakr u zaruret içinde bırakmıştır. Aynı O Zât-ı Rahîm, Hakîm ve Vedûd, Hazret-i Dâvûd, Hazret-i Süleymân, Hazret-i Yûsuf (as) gibi peygamberleri de tahta oturtmuştur.

Demek O Zât-ı Hakîm’in kâinâttaki icrââtından ve kullar üzerindeki tasarrufundan suâl olunmaz. “Bütün bunlar sırr-ı imtihân gereğidir” deyip, O’nun kazâ ve kaderine teslîm olmak gerektir.

فَأَمَّا الْإِنْسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ

 “(Fakat insân) ibret almıyor. Hak Teâlâ’nın kendisini görüp bütün hâllerini bildiğini derketmiyor. Yalnız kendi menfaatini düşünüyor. (Ne zamân Rabbi, onu) o insânı (imtihân edip kendisine ikrâmda bulunsa,) o insâna bir servet, bir ni’met, bir mevki’ verse, (o vakit) o insân (der ki: Rabbim bana ikrâm etti.) Ben zâten buna lâyıktım ki; O da bana ikrâm etti.  Biçâre insân düşünmez ki; o nâil olduğu ni’met, İlâhî bir lütuftur, bir hikmete mebnî kendisine ihsân buyrulmuştur. Onunla imtihân edildiğini, şükrünü yerine getirmekle mükellef olduğunu düşünmez. O

Lügat: peygamber, muhammed, tasarruf, kurt(a), menfaat, mertebe, tecrübe, zaruret, hikmet, ibtilâ, şiddet