ni’metle mağrûr olur.”^[1] âyetinin ifâdesiyle insân, niam-ı İlâhiyyeye mazhar olduğu zamân, “Cenâb-ı Hak beni sevmiş ve ben buna lâyık idim ki, bana bu kadar mal, mülk, evlâd, akıl ve zekâ verdi.” der.  Hâlbuki ni’metlere mazhariyyet, bir imtihândır ki; âyet-i kerîmenin başında إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ “Rabbi kendisini imtihân ettiği zamân” cümlesiyle bu, ifâde edilmiştir.

وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ

 “(Ammâ) Cenâb-ı Hak, hikmeti gereği olarak (onu) o cimri olan insânı (imtihân edip de rızkını darlaştırdığı vakit de) o insân, bunun ne gibi bir hikmet ve faydaya dayalı olduğunu takdîr edemeyip (der ki: Rabbim, bana ihânet etti.) Lâyık olduğum ikrâmı kısmakla bana hakàret etti. O darlığın başka bir sebebe dayalı olduğunu düşünmeyerek, onu kendi hakkında bir ihânet, bir hakàret zanneder. Hâlbuki böyle bir imtihânın kendisi hakkında uhrevî bir mükâfâta erişmesine vesîle olabileceğini veyâ kendisini gayr-ı meşrû’ bir zevk ve safaya düşmekten korumaya sebep olacağını veyâhut kendi kusùrunun, çalışma ve gayretteki noksanlığının bir netîcesi olabileceğini hiç düşünmez.”^[2]

Âyetinin ifâdesiyle de Kàbid isminin tecellîsi ile rızkı daralsa, fakir düşse, belâ ve musîbete giriftâr olsa, hasta ve alîl olsa, çocuğu veyâ eşi vefât etse, “Cenâb-ı Hak bana ihânette bulunmuş, beni perîşân bir hâle düşürmüş, toplum içinde beni rezîl ve rüsvây etmiştir.” deyip Cenâb-ı Hakka isyân eder. Hâlbuki belâ ve musîbetlere giriftâr etmek de bir imtihândır ki; âyet-i kerîmenin başında إِذَا مَا ابْتَلَاهُ  “Onu imtihân ettiği zamân” cümlesiyle bu, ifâde edilmiştir.

Kur’ân, insânın her iki hâldeki düşüncesini ve sarfettiği cümleleri, كَلَّا ifâdesiyle reddediyor. Şöyle ki: “Öyle değil, her iki hâl de, ya’nî ni’mete mazhar olmanız da, belâ ve musîbete giriftâr olmanız da hakkınızda birer imtihândır. Siz