Şerh

imtihân ettiği gibi; can husûsunda da onu imtihân etmektedir. Şöyle ki; verdiği vücûd, hayât ve sıhhat ni’metini ibâdet ve itâate mi sarfediyor, yoksa hevâ-i nefsin yolunda mı zâyi’ ediyor, tecrübe etmektedir. Hem insân,  vakit vakit ba’zı hastalıklara, belâ ve musîbetlere, zulüm ve hakàretlere, hapis ve esârete, yakınlarının ölümünden hâsıl olan üzüntü ve kederlere ma’rûz kalır. Cenâb-ı Hak bunlarla da kulunu imtihân ve tecrübe eder. Tâ ki, bunlara karşı sabredip etmediği anlaşılsın, Allâh’ın takdîrine ne derece râzı olup olmadığı meydâna çıksın, ona göre mükâfât veyâ cezâya kavuşsun. Alîm-i Mutlâk, kullarının bütün fiillerini, hareketlerini, niyyetlerini, bütün kàbiliyyetlerini ilm-i ezelîsiyle tamâmen bildiği hâlde; onları böyle bir imtihâna tâbi’ tutması, onların amellerini kendilerine ve başkalarına göstermek içindir ve İlâhî delîllerin tamâmen ortaya çıkması içindir. Tâ ki; yarın kıyâmet gününde kimsenin bir i’tirâza selâhiyyeti kalmasın.”^[1]

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَىْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ اْلاَمْوَالِ وَاْلاَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِريِنَ

“Ey ümmet-i Muhammed! (Zât-ı Ulûhiyyetime kasem ederim ki, biz sizleri elbette) düşman endişesi, geleceği düşünmek gibi (biraz korku ile) kıtlık, fakirlik, oruç gibi (biraz açlık ile) malların helâki, zekât ve sadaka ile zâhiren azalması, mahsûlâtın kesâda uğraması, evlâdın vefâtı, hastalık, ihtiyârlık, ölüm gibi (mallardan, canlardan, mahsûlâttan biraz eksiklik ile imtihân edeceğiz.) Bu takdîr-i İlâhî’ye, hanginizin râzı ve sabırlı olup olmadığını meydâna çıkaracağız. Resûlüm! Sen de şu kendilerine gelen bu gibi musîbetlere karşı (sabredenleri müjdele!)”-

اَلَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ

         “(Onlar) o sabredenler, o zâtlardır (ki, kendilerine) Hak tarafından (bir musîbet isâbet ettiği zamân,) büyük bir ümîdsizlik ve kedere kapılmazlar. Belki (“Biz Allâh içiniz, biz sonunda O’na döneceğiz,” derler.) Ya’nî, biz Allâhu Teâlâ’nın kullarıyız, O’nun kölesiyiz ve sonunda O’nun ma’nevî huzûruna, âhiret âlemine dönüp

Lügat: muhammed, elbette, hareket, tecrübe, zâhiren, endişe, yetime, âhiret, endiş, âhire