Şerh

Cenâb-ı Hak, rubûbiyyet sıfatıyla insânı bu dünyâda imtihân eder. Meselâ; en sevdiği bir evlâdını bir kazâ ile elinden alır. Çok sevdiği bedenini hastalığa dûçâr eder. Sevdiği malını birden helâk eder. Çok çalıştığı ve gayret sarfettiği hâlde işleri yolunda gitmez. “Acabâ ben ne yaptım?” diye düşünür. Rabbine karşı kendisini hatâlı ve kusùrlu görür. Îmânının gereği olarak Rabbi tarafından sevdikleriyle imtihân ve tecrübeye tâbi’ tutulduğunu anlar.

Evet, Cenâb-ı Hak, kullarını evâmîr-i teklîfiyye ile imtihân ettiği gibi; evâmîr-i tekvîniyye ile de imtihân eder. Mal, can ve evlâd husûsunda bizi tecrübe eder.^[1] 

Gelecek âyet-i kerîmeler bu imtihânı şöyle ifâde etmektedir:

وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَاِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

“(Ve) ey insânlar! (Sizi bir imtihân olmak üzere şer ile ve hayr ile tecrübe ederiz.) Ya’nî sizleri evâmîr ve nevâhî ile teklîfen imtihân ettiğimiz gibi; ni’metler ve musîbetlerle de tekvînen imtihân ederiz. Sizi ba’zen hastalık, fakirlik gibi bir belâya uğratırız. Ba’zen de sıhhat ve zenginlik gibi dünyevî bir ni’mete nâil kılarız. Tâ ki sabr ve şükreder olduğunuz veyâ olmadığınız meydâna çıkmış olsun. (Ve) sonunda (bize döndürüleceksiniz.) Dünyâdaki amellerinize göre âhirette hakkınızda muâmele yapılacaktır. Îmân edip sâlih amel işleyenler, belâlara sabredip ni’metlere şükredenler, mükâfâtlara nâil olacaklar. Aksine hareket etmiş olanlar da lâyık oldukları cezâlara uğrayacaklardır. Zâten bu dünyâya gönderilişimizdeki gàye, burada bir imtihâna tâbi’ tutulup ona göre ya mükâfâta veyâ cezâya kavuşmaktan ibârettir.”^[2] 

لَتُبْلَوُنَّ فِى اَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْ

       “(Zât-ı Ulûhiyyetime kasem ederim ki:) elbette ey Müslümanlar! (Sizler, mallarınız ve nefisleriniz hakkında imtihân olunacaksınız, tecrübeye tâbi’ tutulacaksınız.) Hak Teâlâ Hazretleri, insânı bu dünyâya göndermiş, onu mal ve can ile bu dünyâda imtihân etmektedir. O malı nereden elde ettiği ve nerelere harcadığı husûsunda

Lügat: dünyevî, elbette, hareket, tecrübe, gönder, yetime, âhiret, âhire