Şerh

âliyye,) yüksek hakìkatler (Nûr-i Kur’ân ile görünür ve îmânın kuvvetiyle sâhib olunabilir.) Kur’ân-ı Hakîm, bu hakìkatları hakkıyla ders vermiş. Kur’ân’a inanmayan bir kişi bu esrârı anlayamaz. Îmânı kuvvetli olmayan da bu hakìkatlerin sırrına vakıf olamaz. (Yoksa o hakìkat-ı bâkìye yerine, gàyet müdhiş bir zulümât geçer.) Eğer insân, kendisine ve âleme nûr-i Kur’ân ile bakmazsa, kendisini ve âlemi birden yokluk içinde görür. Ehl-i küfrü münevver addedenlerin, aydın zannedenlerin kulakları çınlasın! ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ âyet-i kerîmesinin ifâdesiyle; onlar, zulümât içinde zulümâttadırlar.^[1] Zîrâ onlar, ölümü i’dâm-ı ebedî, kabri dipsiz bir kuyu, mevcûdâtı ecel cellâdının satırıyla başları kesilmiş biçâreler olarak görürler. Onlar için zamân-ı mâzî ve zamân-ı istikbâl ma’dûm olduğu için karanlıklıdır. (Ehl-i dalâlet için dünyâ, firâklar ve zevâller ile dolu ve ademler ile mâlâmâldir.) Ağzına kadar doludur. Çünkü kendisini ve âlemi yokluğa mahkûm görür. Onun nazarında zamân bir ip, bir şerit gibi herkesi asıp yok ediyor. Müellif (ra), ehl-i dalâlet ve gafletin hayâtını şöyle ifâde ediyor:

     “Ehl-i dalâletin ve gafletin hayâtı, belki vücûdu, belki kâinâtı; bulunduğu gündür. Bütün geçmiş zamân ve kâinâtlar, onun dalâleti noktasında ma’dûmdur, ölmüştür. Akıl alâkadarlığı ile ona zulmetler, karanlıklar veriyor. Gelecek zamânlar ise, i’tikàdsızlığı cihetiyle yine ma’dûmdur. Ve ademle hâsıl olan ebedî firâklar, mütemâdiyen onun fikir yoluyla hayâtına zulmetler veriyorlar. Eğer îmân hayâta hayât olsa; o vakit hem geçmiş, hem gelecek zamânlar îmânın nûruyla ışıklanır ve vücûd bulur. Zamân-ı hâzır gibi rûh ve kalbine îmân noktasında ulvî ve ma’nevî ezvâkı ve envâr-ı vücûdiyyeyi veriyor.”^[2]

         Ehl-i dünyâ için dünyâ ve mâfîhâ yoktur. Ya âhirete inanmadığından, ya da âhirete îmân ettiği hâlde âhiretten gàfil olduğundan böyle düşünür. Onun bütün dünyâsı, yokluk üzerine kurulmuştur. Kendisi de yokluğa mahkûmdur. Küfür ve dalâletin ana menba’ı, âhiret inancının olmamasıdır. Ehl-i îmân ve tâat için ise, dünyâ ve mâfîhâ mevcûddur. Zîrâ kâinâtı esmâ-i İlâhiyyenin âyinesi ve âhiretin tarlası hükmünde görür, öyle inanır ve ona göre amel eder. Evet, her kim îmân

Lügat: ehl-i dalâlet, alâkadar, mahkûm, âdiyen, âhiret, âliyye, sinin, âdiye, âhire, şerit