Şerh

kıyâmet gününde o zâlimin aleyhinde şâhidlik yapar.

         Demek âlemde hiçbir hüviyyet ve hiçbir mâhiyyet kaybolmuyor. Âlem-i Misâl’de kaydediliyor. Böyle bir îmâna sâhib olan bir mü’min, bütün akvâl, ef’âl, ahvâl ve efkârına dikkat eder. Ciddî bir murâkâ’be altında olduğunu bilir, harâmlardan ve günâhlardan sakınıp istikàmet dâiresinde ömrünü geçirir. Bir kimse, Allâh’a ve âhiret gününe îmân ettiğini söylediği hâlde, Ellâh’ın emîrlerine karşı lakayd davranırsa, günâh işlediğinde veyâ emre muhâlefet ettiğinde ciddî tevbe ve nedâmet etmezse, büyük günâhları serbest işleyip aldırış etmezse, bu za’f-ı îmândan kaynaklanmaktadır ve böyle bir îmân, sâhibini kurtarmayabilir. O hâlde, en evvel hakìkì bir îmânı elde etmek lâzımdır. Bütün günâhların başı, Allâh’ı tanımamak ve âhiret gününe hakkıyla inanmamaktır. Allâh’ı hakkıyla tanıyan ve âhiret gününe hakkıyla îmân eden bir insân, elbette O’nun emîrlerine muhâlefet etmez, harâmlardan kendisini muhâfaza eder, kusùr etse hemen ciddî pişmanlık duyup tevbe ve istiğfâr eder. Müellif (ra) bu konuyu şöyle îzâh etmektedir:

         “Ellâh’ı bilmek, bütün kâinâta ihâta eden rubûbiyyetine ve zerrelerden yıldızlara kadar cüz’î ve küllî her şey onun kabza-i tasarrufunda ve kudret ve irâdesiyle olduğuna kat’î îmân etmek ve mülkünde hiçbir şerîki olmadığına ve “Lâ ilâhe illallâh” kelime-i kudsiyyesine, hakìkatlarına îmân etmek, kalben tasdîk etmekle olur. Yoksa “Bir Allâh var” deyip, bütün mülkünü esbâba ve tabiata taksîm etmek ve onlara isnâd etmek, hâşâ hadsiz şerîkleri hükmünde esbâbı merci’ tanımak ve her şeyin yanında hâzır irâde ve ilmini bilmemek ve şiddetli emîrlerini tanımamak ve sıfatlarını ve gönderdiği elçilerini, peygamberlerini bilmemek, elbette hiçbir cihette Allâh’a îmân hakìkatı onda yoktur. Belki küfr-i mutlâktaki ma’nevî Cehennem’in dünyevî ta’zîbinden kendini bir derece tesellîye almak için o sözleri söyler.

         “Evet, inkâr etmemek başkadır, îmân etmek bütün bütün başkadır.

         “Evet, kâinâtta hiçbir zîşuùr, kâinâtın bütün eczâsı kadar şâhidleri bulunan Hâlık-ı Zülcelâl’i inkâr edemez. Etse, bütün kâinât onu tekzîb edeceği için susar, lâkayd kalır. Fakat ona îmân etmek: Kur’ân-ı Azîmüşşan’ın ders verdiği gibi, o Hàlık’ı sıfatları ile, isimleri ile umûm kâinâtın şehâdetine istinâden kalben tasdîk etmek ve elçileriyle gönderdiği emîrleri tanımak; ve günâh ve emre muhâlefet ettiği

Lügat: peygamber, cehennem, hüviyyet, tasarruf, dünyevî, elbette, kurt(a), serbest, udre(t), dikkat, gönder, hadsiz, kelime, lâkayd, tabiat, âhiret, şiddet, ciddî, inkâr, küllî, âhire