Şerh

 “Bir melâike var, kırk bin başı var. Her başında, kırk bin dil var. Her bir dilde, kırk bin tesbîhât yapıyor. Altmış dört trilyon tesbîhât aynı anda söylüyor. Demek küre-i hava, bu melâike gibidir. Ya’nî; bu melâikenin tesbîhâtı adedince her kelime-i tayyibe, hava sahîfesinde yazılıyor.

         “Küre-i hava diyor ki: “Bu hadîs, benden veyâ bana nezârete me’mûr melekten haber veriyor.”^[1]

Demek insânın hem hüviyyeti, hem de mâhiyyeti âlem-i Misâle geçer. Ya’nî insânın âlem-i Misâl’e o anki maddî sûreti geçtiği gibi; ameline ve düşüncesine göre aldığı sûret de âlem-i Misâle geçer. Diğer mevcûdât ise, insân gibi mükellef olmadığından maddî sûreti âlem-i Misâl’e geçtiği hâlde; onun gerçek ma’nâsı, Rabbini ne şekilde tesbîh ve ibâdet etmişse ona müvekkel bir melek sûretinde o âlemde temessül eder. 

         Âlem-i Misâlde kaydedilen bu hüviyyet ve mâhiyyetler, haşir meydânına berâber gelir ve sâhibi hakkında lehde veyâ aleyhde şâhidlik yapar. Meselâ; hâin olan bir insânın âlem-i Misâlde kaydedilen hem maddî sûreti, hem de o hâinliği temsîl eden yılan sûreti berâber getirilir. Ona göre muhâsebesi yapılır. İbâdetini edâ eden, bâhusûs beş vakit namazını kılan, günâhlardan sakınan bir insânın, âlem-i Misâlde kaydedilen maddî sûreti kıyâmet gününde geleceği gibi; sırtında çantası, elinde silâhı olduğu hâldeki sûreti de berâber gelir ve lehinde şehâdet eder. Zîrâ ibâdet, âlem-i Misâl’de çanta; takvâ ise silâh sûretinde temessül eder. Müellif (ra) bu hakìkati “Üçüncü Söz” de îzâh buyurmuştur.  

     Tevhîd ve haşir mes’elelerini aklî ve naklî delîllerle isbât eden bir âlim-i muhakkik, o anda kàbiliyyetine göre bir peygamberin tasarrufu altına girdiği için âlem-i Misâlde bir peygamber sûretinde temessül eder. Hâşâ bu, “o âlim peygamber oldu” ma’nâsında değildir. Belki âlem-i Misâl’de öyle temessül eder. Zîrâ peygamberlerin en birinci da’vâsı, bu iki rükn-i îmânînin isbât ve îzâhıdır. Kıyâmet gününde âlem-i Misâl, almış olduğu bu sûreti getirip o âlim hakkında şehâdette bulunur. Bir zâlim-i gaddâr, bir mazlûma zulmettiği anda âlem-i Misâl’de Fir’avun veyâ Nemrûd sûretinde temessül eder. Âlem-i Misâl’de kaydedilen bu sûret,

Lügat: kelime-i tayyibe, âlem-i misâl, küre-i hava, peygamber, tayyib(e), hüviyyet, muhakkik, tasarruf, temessül, lehinde, birinc, kelime, şekil