Şerh

مَالِكُ الْمُلْكِ يَتَصَرَّفُ فِى مُلْكِهِ كَيْفَ يَشَاءُ  kàidesince “Mülk sâhibi, mülkünde istediği gibi tasarruf eder.” Öyle ise Mâlikü’l-Mülk olan Cenâb-ı Hakk’ın mülkündeki tasarrufâtına hiçbir mevcûdun i’tirâza hakkı yoktur. Mülkü dilediğine verir, dilediğinden alır. Dilediğini azîz, dilediğini zelîl kılar. Geceyi gündüze, gündüzü geceye çevirir. Ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkarır. Dilediğini zengin, dilediğini fakir eder. Ve hâkezâ istediği mahlûkunda, istediği tasarrufu yapar. Kimse O’nun bu tasarrufuna i’tirâz edemez. İşte O Mâlikü’l-Mülk, gelecek âyet-i kerîmesinde bu tasarrufâtını şöyle ifâde buyuruyor: 

قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِى الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ اِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ  قَدِيرٌ

     “(De ki: Ey Allâh’ım! Ey mülkün sâhibi! Sen mülkü) saltanatı, makàmı, maddî ve ma’nevî işlerde tasarrufu (dilediğine verirsin) buna kimse mâni’ olamaz. (Ve mülkü dilediğinden) irâde buyurmuş olduğun şahıstan veyâ kavimden (çeker alırsın.) Buna da kimse mâni’ olamaz ve i’tirâz edemez. (Ve dilediğini azîz edersin.) Dilediğin kulunu dünyâ ve âhirette muvaffâk ederek kadrini yükseltirsin. (Dilediğini de zelîl kılarsın.) Ni’metten, devletten, şevketten mahrûm bırakırsın. Zîrâ hiçbir kimse, bizzât bir şeye sâhib değildir. Veren de, alan da ancak Sensin. Ya Rabbi! (Hayır senin kudret elindedir.) Bütün hayır, bütün izzet ve şeref, senin irâde ve kudretine bağlıdır. Artık hiçbir kimse nâil olduğu bir ni’metten, bir devletten dolayı mağrûr olarak ni’mete karşı nankörlükte bulunmamalıdır. Bunu Cenâb-ı Hakk’ın bir lütuf ve keremi bilip karşılığında şükrünü îfâya çalışmalıdır. Şerrin Hàlık’ı da Sensin. Kul, şerri ister ve kesbeder. Sen de O’nu halkedersin. Her ne kadar şerri yaratan Cenâb-ı Hak ise de şerre rızâsı yoktur ve kötülüğü emretmez. Kullar, kendi sâhib oldukları kàbiliyyetlerini sû-i isti’mâl ederlerse ve irâde-i cüz’iyyelerini şer tarafına yöneltirlerse, Cenâb-ı Hak da onların bu hâlet-i rûhiyelerine, bu irâdelerine binâen şerri vücûda getirir. Bu bir hikmet gereğidir. Teklîf ve mükellefiyet kànûnunun bir netîcesidir. Tecrübe ve imtihânın bir sırrıdır. Yoksa Cenâb-ı Hak, dâimâ kullarına hayırlı şeyleri emreder. (Şüphe yok ki; Sen,

Lügat: tasarrufât, saltanat, tasarruf, tecrübe, udre(t), binâen, hikmet, nankör, âhiret, şevket, âhire